غاښونه

د غاښو اناتومي یا دغاښو د جوړښت څېړنه

(Dental – Anatomy)

د یوه ځوان انسان  دغاښو شمېر ۳۲ وي . د غه غاښونه په زاموکي په دې ډول ځائ پر ځائ سوي دي : ۸ غاښه لاندي اوباندي د مخ غاښونه، ۴ نېښونه لاندي باندي او  ۲۰ نور پلن غاښونه لاندي باندي دننه په خوله کي پر زامو باندي ټینګ دي . ځیني انسانان له طبعیته څلور د عقل غاښونه نه لري، چې دغه ۴ دعقل غاښونه په ۱۷ کلنۍ یاپه  ۳۰ کلنۍ کي راځي . نو د دغو انسانانو دغاښو شمېر ۲۸ توغاښو ته رسيږي .

د ماشومانو غاښونه  ( دشېدوغاښونه) چې ټوله پوره سي  ۲۰ غاښو وي . طبعي د یوه ماشوم د شېدو غاښونه د ۶ ږو میاشتو یا د ۹ هو میاشتو څخه پیل کېږي . ځیني استثناي حالتونه هم سته ، چې ماشومان په ۴ میاشتنۍ هم د  غاښو په ایستلو پیل کوي او یا چې له موره پیداسي غاښونه ولري . دغه ۲۰ غاښه  تر دوه نیم کلنۍ پوري پوره کېږي  . د ماشوم په خوله کي  دغه غاښونه داسي ځائ پر ځائ سوي دي :  ۸ دمخ غاښونه ۴ نېښونه او ۸ د پاي غاښونه دي، چې په دې حساب لس  غاښه پورته او لس کښته دي .     وروسته تر شپږ کلنۍ بیا تر ۱۲ کلنۍ پوري  اصلي یاني پاته کېدونکي غاښونه راځي .

د مخ غاښونه او نېښونه ټوله یوه ريښه لري . پلن غاښونه یوه یا درې ريښې لري . د غاښو دريښو شم ېر په ځانګړیزه توګه  د یوه وګړي نه تر بل وګړي پور فرق لري، خو په عمومه توګه هرڅومره چې غاښ د خولې پاې ته کېږ ي ريښې ئي ډېريږي .
دانسان  غاښونه چې ليدل کېږي مختلف ښکاري، خو د ټولو جوړښت یو شی دی . غاښونه چې تر ووریو پورته ښکاري  ورته د غاښو «تاج » یا سروکي واي . تر سروکو کښته چې یو څه باریکه او ريښې خواته ځي  د غاښ غاړه یا تنه واي، په وورویو کي پټي وي نه ښکاري . کښته د غاښ تر تنې د غاښ ريښه ده، چې  دوه پر دریمه د ټوله غاښ جوړه وي  .  نو په دې ډول  غاښ په شکولکه کي ټینګ ولاړ دی .

د غاښ سروکی په یوه پرده کي پټ دی، چې د غي پردې یا نسج ته  د غاښ مینا واي . دغه پرده ډېره کلکه ده یاني د بدن تر ټولو هډوکو کلکه ده . دغه مینا ۹۸ وي په سلو کي د معدني مالګو څخه لکه کلسیم، فوسفات او فلور څخه جوړه سوې ده . د غاښ د فلور تړښتي جوړښت د غاښ د کلکواله سره  ډېره مرسته کوي .  دغاښ مینا و هر ډول انساني فشار ته مقاومت لري . مګر و هر کمیاوي فشار ته مقاومت  نه لري . مکروب  او تېزاب  کولاي سي  هر څرنګه چې کلکه مینا وي ملایمه کي او خوږه وي  ئي . تر دغي کلکي پردې لاندي د غاښ مونډه (Dentin) دی، چې د غاښ تر مینا څه ملایم دی او د غاښ عمومي برخه جوړه وي . د غاښو مینا او دغاښو مونډه  د کلکو توکو څخه دغاښو شمېرل کېږي . د غاښ په مونډه کي وړوکی نری کانال تېرسوی ، چې په دغه کانال کي د غاښ اعصاب تېر سوي ، چې په دغه واسطه د یوه خوږ او یا د غاښ د ناموزه کېدو خبر د غاښ و د ننه ته ورکوي .

د غاښ مینا د غاښ د تنې سره ډېره نازکه کيږي، چې په دې ډول د غاښ مونډه حفاظه نه لري . که چيري وورې د غاښ څخه څه کښته راسي نو دغه ځائ لڅ  شي او بې حفاظې پاته شي، که له دغه ځا یه سره د غاښو برس، تودې یا سړې اوبه ځني ومښلي  ډېره بې ځایه څانګه کوي .
برعکس د مینا بیا د غاښ مونډه (Dentin) د ژوند تر پایه که غاښ جوړ وو تل که خوږ سو برته غوښه راوړي او   جو ړیږي . دغه لامل دی، چې  د غاښ حساسیت،  وروسته تر یو څه مهاله له منځه ځي یاني غاښ بېرته جوړيږي .

دغاښ حرام مغز (Pulpa)

د غاښ په دننه کي یوه پسته ماده پرته ده، چې دغه دغاښ حرام مغز دي، چې د غاښ د عصب سره یو ځائ دی .  او د غاښ د وینو بهیر سمه وي  او غاښ له دننه څخه په وینو تغذیه کوي .اودغه حرام مغز  چې دغاښ د ريښې د څوکه په یوه وړوکي سوري کي دی دشکولکي سره تړاو پیدا کوي . د عصب ریښې او د وینو وړوکي رګونه د غاښ د څوکي د سوري څخه و هډوکو ته  د غاښ په  حرام مغز کي  ورځي .

غاښونه باید ښه وساتل سي تل د غاښو په کرېم پرېوله سي او یا په ملایم پا ک مسواک پرېوله سي . کلک شی باید په غاښ مات نسي په کال کي دوه واره د غاښو ډاکټر ته ورتګ هرومرو دی  . هغسي د غاښو برس باید استعمال سي،چې  وورۍ ئي مني .
یو د  پاړسي شاعر وايي:
لذت دنیا زن و دندان بود      ګر زن و دندان نباشد جهان ویران بود

محمد سرور وکیلي
ژباړه د « ویکي پېدیا» څخه  (Wikipedia)

donate

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: