نباتات

د نباتي ناروغیو په اړوند عمومي معلومات

I. فیتوپتالوژي ـــ د نباتي ناروغیو پوهه

II. د نباتی ناروغیو او د هغو د عاملینو(پاتوجنو) پېژندنه
III. د نباتاتو پر فیزیالوژیک حالت د فیتوپا توجن ا غېزه

I. فیتوپتالوژي ـــ د نباتي ناروغیو پوهه

Phyton په لاتین کې نبات ، ; Pathosناروغي او logosــ پوهې ته وايي

فیتوپتالوژي د نباتاتو ناروغي ، د هغو د پتوجنو (عاملینو) پېداېښت او د چاپېریال اغېزه دهغو پر وده تر څړنې لاندې نیسي . عمومي فیتوپتالوژي د نباتي ناروغیو د پېداېښت وجې ، د هغو د ودې ځنګړتیا او د نباتاتو د ساتنې مېتودونه څېړي .

ځانګړې (اختصاصي) فیتوپتالوژي ( کرهنیزه ، ځنګلي او داسی نور) د ټاکلو کلچرونو ناروغي ، د هر ې ناروغۍ پورې د تړلو پتوجنو د ډول د جوړښت ، د جغرافیايي زون سره په تړاو کې د ناروغیو symptoms (نښې) او د ساتنې مېتودونه څېړي.
فیتوپتالوژي د نورو علومو لکه میکروبیولوژي ، ویروسولوژي ،بوتاني ، نباتي فیزیالوژي ،کېمیا ، اګرونومي ، اګرومیترولوژي او نورو پر بنسټ ولاړه ده . د نباتاتود حفاظې لپاره
ګټورو ساتندویو (حفا ظتي) تدابیرو د ارزونې د متماتیکې او اقتصادي څېړنو د مېتود څخه کار اخلي .

II. د نباتی ناروغیو او د هغو د عاملینو(پا توجنو) پېژندنه

نباتات د خپل ژوند په ټوله موده کې د چاپېریال سره په ټینګه اړیکي لري او دهغه سره په یو ثابت متقابل عمل کې واقع شوي . د هغو وده، پراختیا ، حاصل ورکونه دا ټول د تودوخې ، لنده بل ، د هوا او خاورې د کېمیايي جوړښت ، د راز راز ژوندیو ارګانیزمونو او نورو فکتورونو سره تړاو لري . کله چې د نبات د غوښتنو سره د چاپېریال او هلته د مېشته ژوندیو ارګانیزمونه متقابل اړیکي مطابقت ولري په دې صورت کې د توازون حالت رامنځ ته کېږي او له همدې وجې د موادو د راکړه وړکړې نورمال جریان تر سترګوکېږي اود نباتاتو په وده او پراختیا کې هېڅ کومه وظیفوي او مورفولوژیکه بې نظمي نه را منڅ ته کېږي.
که چېرې د چاپېریال کوم فکتور له خپل ټاکلي حده انحراف وکړي او یا کوم بل ارګانیزم پر نبات حمله وکړي په صورت کې د موادو راکړه ورکړه او د نبات فیزیالوژیکې دندې زیانمنې کېږي
چې دا په خپل وار سره د نبات په اناتومیک جوړښت او ظاهري بڼه کې د بدلون سبب ګرځي یعنی پتالوژیک جریان یا ناروغي رامنځ ته کېږي .

نباتي ناروغي ــــ د باندني چاپېریال د ناوړه فکتورو او یا د فیتوپتوجنو د عمل له وجې رامنځ ته شوي پېچلي پتالوژیک جریان ته ، چې د نبات یا دهغه د کوم ارګان د فیزیالوژیکو دندو د مخطل کېدو او د نبات د اناتومیک او مورفولوژیک بدلون سبب ګرځي ویل کېږي .

نباتي ناروغي د مبتلا شوو نسجونو او ارګانونو د مړینې ، د حاصل د کمښت او د ټول نبات د محوه کېدو سبب ګرځي . د ناروغۍ د پراختیا شدت د نبات په ځانګړتیا ( حساسیت ) او د پتوجن ارګانیزم ( د مبتلا کولو په وړتیا ) او همدا شان د باندني چاپېریال په شرایطو ( چې تر کومې کچې د ناروغۍ د پراختیا لپاره برابر دي ) پورې تړلې دی .

د نباتي ناروغۍ وېشنه( طبقه بندي )؛

د ناروغیو په تشخیص او معالجه کې د ناروغۍ وېشنه ډېر مهم رول لوبوي .
میکروبي ناروغۍ(infectious diseases ) د راز راز پاتوجنو لکه fungi, bacteria, viruses, phytoplasma, nematodes او پرازیتونو له وجې رامنځ ته کېږي . ددې ناروغۍ مهمه نښه له یو نبات څخه بل ته د لېږد (سراعیت) وړتیا په ګوته شوې . هغه ارګانیزم چې ناروغي رامنځ ته کوي د پاتوجن یا عامل په نوم یادېږي. هغه ارګانیزمونه چې نباتي ناروغۍ د رامنځ ته کېدو وړتیا لري د فیتوپاتوجن په نوم یادېږي . په کوم نبات چې پاتوجن مېشته کېږي او له هغه څخه تغذیه کوي د کوربه نبات په نوم یادېږي . غېرمېکروبی ناروغۍ د فیتوپاتوجن ارګانیزم له شتون پرته د نبات د کرهنې په ناوړه شرایطو (خاورې ، اوبو ، هوا ) کې رامنخ ته کېږی . د ایکولوژیکي طبقه بندی سره په مطابقت کې ټولې ناروغې په لاندې ډول وېشل کېږي :

1) غېرمیکروبی نه لېږدېدونکې ناروغۍ non Infectious Diseases :

 هغه ناروغي چې د خاورې د ناوړتیا له وجې رامنځ ته کېږي
 هغه چې د ناوړه مېترو لوژیکو شرایطو له وجې رامنځ ته ګېږي
 چي د مېخانیکي عواملو تر اغېزې لاندې رامنځ ته کېږي
 په هوا کې د ناوړه ګازاتو د ترکیب له وجې رامنځ ته شوې ناروغي
 د ایونیزه شوو وړانګو د عمل له وجې رامنځ ته شوې ناروغي

2) میکروبي یا لېږدېدونکې ناروغۍ infectious Diseases :

 قارجي fungus (mycosis)
 بکتریایي(bacterioses
 ویروسي virusosis
 Actinomycotic (actinomycoses
 Phytoplasma (phytoplasma
 د ګل لرونکو پرازیتونو له وجې رامنځ ته شوې ناروغي Diseases caused by parasitic flowering

سره لدې چې د لېږدېدونکو(ساري) او نه لېږدېدونکو(غېرساري) ناروغیو تر منځ لوې توپیر موجود دې خو مونږ نشو کولای چې هغوۍ یو له بل څخه جلا وڅېړو . په طبیعت کې ددې دواړو تر منځ متقابل اړیکي شتون لري :ډېری وخت په غېرساري ناروغې اخته ضیف نبات په ساري ناروغۍ اخته کېږي د بېلګې په ډول په نبات کې د ناېتروجني سرې غېر متوازن استعمال د موادو د تبادلې بهیر تخریبوي ، چې په پاېله کې د نبات حساسیت د خاکسترک powdery mildew په وړاندې لوړېږي .

نباتي ناروغي د موقیعت له لحاظ په لاندې ډول وېشل کېږي :

1) ځايي یا ناحیوي local
2) عمومي general (diffuse).

ځايي ناروغي هغه ده چې له وجې یي د نبات یوه برخه یا یو ارګان په ناروغۍ اخته کېږي او د نبات نورو برخو ته سراعیت نه کوي .
عمومي ناروغي هغه ده چې ټول نبات او یا دهغه ډېره برخه پرې اخته شوې وي . د عمومي ناروغۍ په صورت کې د نبات محوري ارګانونه لکه جرړې(ریښې) ، تنه (vascular tissue) په ناروغي اخته کېږي چې د هغو د مړینې سبب ګرځي .

III. د نباتاتو پر فیزیالوژیک حالت د فیتو پاتوجن اغېزه

 

په نباتاتو کې د مضرو ارګانیزمونو د فعالیت له وجې د هغو د ودې د بهیر مهمې فیزیالوژیکې دندې زیانمنې کېږي : فوتوسنتز; د assimilates ( د فوتوسنتز د عمليي اخرني پایدارعضوي مواد مرکبات چې کاربن دي اکسید رغوی ) د ځای بدلول دهغو د پېداېښت له ځای (پاڼو) څخه زخیره کونکو ارګانو ته(تخمو،جرړو، ساقو) ته ، تنفس، د اضافي غذايي موادو جوړول او زېرمه کول ، د وده ورکونکو جریاناتو مېرېستماتیکي فعالیت ، د اوبو او غذايي موادو جذب او لېږد له جرړو څخه د ځمکې پاس ارګانوته .

د فوتوسنتز زیانمنېدل او د assimilates د ځای بدلون.

فیتوپاتوجنونه په مختلفو ډولو سره د نبات د فوتوسنتز بهیر زیانمنوي : د ټولې پاڼې او یا د هغې د یوې برخې نیکروز ، کلوروز او د کلوروفیل له منځه تلل رامنخ ته کوي . د دانه لرونکو نباتاتو(حبوباتو) پاڼې چې د جرړو د ورستېدو ( root rots )، قهويي زنګ brown rust ، سپین خالونه Septoria په ناروغۍ اخته وي په هغو کې د کلوروفیل اندازه او د پاڼې د اسمېلېشن عمومي سطح کمښت پېدا کوي .

ویروسونه ، فیتوپلازم، ځینې فنګیان او بکتریاوی د فلویم په نسجونو کې د ځای په ځای کېدو او د تکثر په کولو سره د assimilates ترانسپورتېشن تخریبوي .
 
د تنفس زیانمنېدل respiratory failure .

د پاتوچن په واسط د نباتي نسجونو اخته کېدل په لمړي سر کې د تنفسي جریاناتو د شدت د زیادښت او وروسته د حجرو د زېرمو په ورکېدو سره د هغه د لږېدو او د ارګانونو د مړینې سبب ګرځي . د تنفس زیانمنېدل د تخمونو د نش او نمو په پړاو کې ډېر خطرناک تمامېږي ځکه چې په دې وخت کې د تخمونو زېرمه شوي غذایي مواد په غېر متوازن ډول کارول ګېږي او په پوره اندازه
د جواني (ځوانکۍ یا نېش ) د ودې لپاره نه رسېږي .

د تنفس د زيادښت تر څنګ د مضره ارګانیزم د بېلګې په ډول د gelmintosporioznoy root rot د پاتوجن د عمل له وجې د نهالونو plantlets عمومي وظيفوي حالت لکه د جرړو وده، د پاڼو سطحه ، د عمومي ژوندې کتلې سنتز، په پاڼو کې د کلوروفیل اندازه او د ترانسپیرېشن شدت زیانمنېږي . ددغو جریاناتو د ټولیز وظیفوي حالت د زیانمېدو په پاېله کې په common root rot د اخته نېشونو ( seedlings ) 40 سلمه زېرمه شوی غذايي مواد په غېر طبعي ډول کارول کېږي او د نهال plantlets د جوړولو په پروسه کې برخه نه اخلي .

د تنفس شدت د اوکسیداز د انزایم د قوي فعالیت په تر سره کېدو رامنځ ته کېږي ،چې د نش اونمو په ټول پړاو کې تر سترګو کېږي ، چې دا په خپله د انرژي لرونکو موادو د غېر طبعي کارونې او د نبات د ثمر د کمېدو سبب ګرځي .

عبدالخالق ساپی
صافی بنسټ خبرتیا Safi Foundation Ads Donation

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
وسیع ویب
error: