بادشاه او عالم – کیسه
په یو وخت کې یو عالم و چې د حق ویلو لپاره مشهور و. هغه به د قرآن کریم او د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د سنتو په رڼا کې خلکو ته نصیحت کاوه، او له ظالمانو نه به یې هېڅ وېره نه لرله.
په همدې ښار کې یو سرکشه او ظالم بادشاه و، چې په خپل قدرت او زور یې پر خلکو ظلم کاوه. هېڅوک یې پر وړاندې د حق خبره نه شوای کولی، ځکه چې ټول د هغه له قهر او زندان څخه وېرېدل.
یوه ورځ دا عالم د بادشاه دربار ته ورغی. دربار له امیرانو او درباریانو ډک و، ټول په چوپتیا ناست وو. عالم د بادشاه مخې ته ودرېد، بې له دې چې وېره څرګنده کړي، او په ټینګ غږ یې وویل:
“ای بادشاه! ته له حقې لارې کوږ شوی یې، او پر خلکو ظلم کوې. د الله له عذابه ووېرېږه!”
د دې خبرو سره دربار چوپ شو. هېچا داسې جرأت نه و کړی. بادشاه سخت غوسه شو، سترګې یې سره واوښتې او په قهر یې امر وکړ:
“دا سړی بندي کړئ!”
عالم پرته له کومې وېرې زندان ته یوړل شو. هلته یې ورځې، میاشتې او کلونه تېر کړل. اووه کاله یې د تورو دېوالونو تر منځ تېر کړل، خو نه یې خپل دریځ بدل کړ او نه یې د حق خبره پرېښوده. د زندان په تیارو کې به یې عبادت کاوه، دعاوې به یې کولې او پر خپل رب به یې توکل درلود.
اووه کاله وروسته، یوه ورځ بادشاه په خپل قصر کې ناست و. شاوخوا یې خدم او حشم ولاړ وو، خو زړه یې ارام نه و. ناڅاپه ورته د هماغه عالم خبره ورپه یاد شوه. د هغه زړورتیا، د هغه خبرې، او د هغه ټینګ دریځ یې ذهن ته راغلل.
بادشاه لږ فکر وکړ، بیا یې امر وکړ:
“هغه عالم راولئ!”
عالم له زندانه راویستل شو. اوږده موده یې په بند کې تېره کړې وه، خو په څېره کې یې لا هم وقار او سکون ښکاره و. هغه د بادشاه مخې ته ودرېد.
بادشاه ورته وویل:
“تا ما ته سختې خبرې وکړې، او ځان دې په خطر کې واچاوه.”
عالم په آرامه ځواب ورکړ:
“زه طبیب یم، او ناروغ ته نصیحت کول زما مسؤلیت دی.”
بادشاه لږ حیران شو او ویې ویل:
“ته چا دومره زړور کړی یې چې امیرانو ته داسې خبرې کوې؟”
عالم پرته له ځنډه وویل:
“ته چا قاضي کړی یې چې پخپله خوښه حکمونه صادروې؟”
بادشاه وویل:
“زه د دې هېواد پاچا ټاکل شوی یم.”
عالم ځواب ورکړ:
“او زه د انسانانو خالق مکلف کړی یم.”
د دربار فضا بدله شوه. خبرې ژورې شوې. بادشاه بیا وویل:
“ته نه پوهېږې چې امیرانو ته داسې خبرې کول خطرناک کار دی؟”
عالم وویل:
“ته هم باید پوه شې چې د الله له بندګانو سره ظلم تر دې خطرناک کار دی.”
بادشاه لږ چوپ شو، بیا یې وپوښتل:
“نور عالمان ولې ستا په څېر خبرې نه کوي؟”
عالم وویل:
“هغوی له اووه کلني بنديخانې وېرېږي. خو زه د حضرت یوسف علیه السلام پیروي کوم، او ستا خوشالي زما لپاره مهمه نه ده.”
دا خبرې د بادشاه پر زړه ولګېدې. د هغه غوسه ورو ورو کمه شوه، او په خبرو کې یې نرمي پیدا شوه. بیا یې وویل:
“له ما څخه چې هر څه غواړې، زه به یې درکړم. وغواړه!”
عالم وویل:
“زما ځواني بېرته راکړه.”
بادشاه وویل:
“دا زما له وسه پورته ده.”
عالم وویل:
“له مرګه مې وژغوره.”
بادشاه سر وخوځاوه:
“دا هم نشم کولی.”
عالم وویل:
“زما پر مخ د داسې ذات دروازه خلاصه ده چې دا ټول کارونه کولی شي.”
بادشاه وویل:
“بیا هم، خامخا به له ما نه یو څه غواړې.”
عالم لږ فکر وکړ او ویې ویل:
“ښه، نو درې بورۍ غنم زما کور ته پر خپله شا یوسه.”
بادشاه حیران شو او ویې ویل:
“دا کار زه نه شم کولی.”
عالم په ارامه وویل:
“که ته درې بورۍ غنم نه شې وړلی، نو د دومره ولس د مسؤلیت دروند بار څنګه وړې؟”
د دې خبرې سره دربار یو ځل بیا چوپ شو. بادشاه هېڅ ځواب ونه شو ویلای، او د هغه زړه نور هم نرم شو.
د عالم دا وروستۍ خبره لکه د تندر غوندې د بادشاه پر زړه ولګېده. دربار ته یو دروند سکوت خپور شو. امیران یو بل ته کتل، خو هېچا جرأت نه درلود چې څه ووایي. بادشاه سر ټیټ کړ، داسې ښکارېده لکه د لومړي ځل لپاره چې خپل ځان ته ګوري.
یو څه شېبه وروسته، بادشاه په ټیټ غږ وویل:
“رښتیا دې وویل… ما تر اوسه یوازې قدرت لیدلی و، مسؤلیت مې نه و لیدلی.”
هغه له خپل تخت څخه ورو ورو راکښته شو. دا هغه بادشاه و چې هېڅکله یې ځان د چا مخې ته نه ټیټاوه، خو دا ځل یې د حق پر وړاندې سر ټیټ کړ. د عالم مخې ته ودرېد او ویې ویل:
“زه پر خلکو ظلم کړی دی… ما خپل نفس تعقیب کړی دی. ایا زما لپاره د بښنې لاره شته؟”
عالم ورته په ارامه وویل:
“د بښنې دروازه تر هغې خلاصه ده تر څو چې انسان ژوندی وي. که ته رښتیا توبه وباسې، الله به دې وبښي.”
د بادشاه سترګې لمدې شوې. هغه شاوخوا وکتل، لکه د لومړي ځل لپاره چې خپل رعیت ویني. بیا یې امر وکړ:
“هغه کسان چې په ظلم بندي شوي، ټول خوشې کړئ. او هر چا ته چې زیان رسېدلی، حق یې ور وګرځوئ.”
د دربار فضا بدله شوه. هغه ځای چې یو وخت د وېرې او ظلم نښه وه، اوس د انصاف خبرې پکې کېدې. امیران هم حیران وو، خو د بادشاه په بدل شوي حالت یې باور نه کېده.
بادشاه بیا عالم ته مخ کړ او ویې ویل:
“ته ازاد یې، او که وغواړې زما ترڅنګ پاتې شه، ما ته د حق لاره را وښیه.”
عالم وویل:
“زه به ستا ترڅنګ هغه وخت پاتې شم چې ته د حق پر لاره ولاړ یې. که بیا ظلم ته واوړې، بیا به هم درته همدا خبره کوم.”
بادشاه سر وخوځاوه او ویې ویل:
“همدا غواړم.”
له هغې ورځې وروسته، بادشاه هڅه کوله چې په انصاف حکومت وکړي. هر کله چې به یې زړه د ظلم پر لور مایل شو، د هغه عالم خبرې به یې په یاد شوې:
“که درې بورۍ نه شې وړلی، د ولس بار څنګه وړې؟”
او دا جمله د هغه د ژوند یو اصول وګرځېد.
