علم القرائت څه ته وايي؟
علم القرائت (د قرائت علم) د قرآن کریم د لوستلو مختلفو طریقو ته ویل کېږي، چې د تلفظ، اداء، او ځینو کلمو په ویلو کې لږ توپیر لري، خو مانا یې یو شان پاتې کېږي.
د علم القراءات تعریف (تفصیل سره)
علم القراءات هغه علم دی چې د قرآن کریم د کلمو د ادا کولو طریقې، د حروفو بدلون، حرکاتو (زبر، زیر، پیش) او د لوستلو مختلفو صحیح روایتونو ته پاملرنه کوي، چې ټول د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم څخه په متواتر ډول نقل شوي دي.
د علم القرائت پېژند:
القراءات جمع قراءة ده چې له مصدر د قرأ، يقرأ، قرانا څخه دی په معنی د لوستلو يا جمع کولو.
په اصطلاح کې علم قراءات هغه علم دی چې د قرآنکريم د الفاظو د ادا کولو څخه بحث کوي.
علم القرائت (یا علم القراءات) هغه علم ته وايي چې د قرآن کریم د تلاوت یا لوستلو مختلفو طریقو (قرائتونو) ته ځانګړی شوی وي. دا علم بیانوي چې څنګه مختلفو راویانو، له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه تر صحابه کرامو، تابعینو، او بیا قاریانو پورې، د قرآن کریم تلاوت کړی دی، او کومې تلفظي، نحوي یا لغوي بدلونونه چې له قرآني قرائتونو سره شته، هغه څېړي او مستند کوي.
د علم القرائت مهم ټکي:
قرائتونه د متواتر سند له لارې انتقال شوي.
د قرائتونو شمېر مشهور ډول 7، 10 یا 14 دی (د سبعه، عشره، یا اربعة عشره قرائات).
هر قرائت د یو مشهور قاري (لکه نافع، ابن کثیر، عاصم، کسائی، او نور) له لارې منسوب دی.
قرائتونه ټول د قرآن د نزول سره مطابقت لري او په معنی کې تضاد نه لري.
مثال:
“مالک یوم الدین” او “ملک یوم الدین” دواړه صحیح قرائتونه دي.
“یُخادِعُونَ اللَّهَ” او “یُخادِعونَ اللهَ” هم دوه مختلف قرائتونه دي.
د علم القراءات موخې:
د قرآن اصلي تلاوت ساتنه – دا علم دا یقیني کوي چې قرآن هماغسې ولولل شي څنګه چې رسول الله ﷺ لوستلی دی.
د تلفظ د اختلافاتو تشریح – د عربي ژبې لهجې مختلفې وې، نو قرائتونه دا توپیرونه له وحی سره سم ثبتوي.
د معناوو ژورتیا – هر قرائت که څه هم مانا نه بدلونوي، خو نور علمي او روحاني ژوروالی زیاتوي.
د قرائتونو ډولونه:
| ډول | تشریح |
|---|---|
| متواتر قرائت | هغه قرائتونه چې ډېرو خلکو له یو بل نه اورېدلي او د شک نه بهر وي. دا ډول قرائتونه معتبر دي. (لکه د حفص له عاصم نه) |
| مشهور قرائت | هغه قرائتونه چې لږ خلک یې وایي، خو اوس هم د قواعدو مطابق دي. |
| شاذ قرائت | هغه قرائتونه چې د عربو د لغتونو یا نحو قواعدو سره برابر نه وي یا سند یې ضعیف وي. دا قرائتونه فقهې مسایلو کې یادېږي خو په تلاوت کې نه کارېږي. |
علم القراءات څه شی دی؟
علم القراءات هغه علم دی چې پکې دا زده کېږي:
قرآن څنګه په سمه لهجه او تلفظ ولوستل شي
د مختلفو قراءو (قاریانو) طریقې څه دي
د هرې قراءت اصول او قواعد
مشهور قراء (اووه قراءتونه)
په اسلامي تاریخ کې څو مشهور قاریان دي چې د هغوی قراءتونه ډېر معروف دي، لکه:
نافع مدني
ابن کثیر مکي
ابو عمرو بصري
ابن عامر شامي
عاصم کوفي
حمزه کوفي
کسائي کوفي
ولې علم القراءات مهم دی؟
د قرآن صحیح لوستل یقیني کوي
د رسول الله ﷺ له سنت سره سم تلاوت کول
د الفاظو دقیق تلفظ ساتل
د قرآن د مختلفو قراءتونو پوهه ترلاسه کول
د زده کړې بنسټیز کتابونه
الشاطبية (د اوو قراءتونو په اړه)
الدرة (د لسو قراءتونو لپاره)
طيبة النشر
د قراءتونو ډولونه
علم القراءات څو درجې لري:
1. اووه قراءتونه (القراءات السبع)
دا تر ټولو مشهور دي، لکه مخکې یاد شول.
2. لس قراءتونه (القراءات العشر)
اووه ته درې نور هم ورزیاتېږي:
ابو جعفر مدني
یعقوب حضرمي
خلف العاشر
3. څوارلس قراءتونه
دا لږ کارېدونکي دي، او ټول علما پرې اتفاق نه لري.
قراءت او روایت څه توپیر لري؟
قراءت: د لوی امام طریقه (لکه د عاصم کوفي قراءت)
روایت: د هغه امام شاګرد نقل (لکه د حفص بن سلیمان روایت له عاصم څخه)
مثال: نن سبا زیات خلک د حفص عن عاصم قراءت لولي.
د اختلاف ډولونه په قراءت کې
قراءتونه په دې برخو کې توپیر لري:
1. د تلفظ اختلاف
مثال: “مالك يوم الدين” vs “ملك يوم الدين”
2. د حرکاتو اختلاف زبر، زیر، پیش بدلېږي
3. د حروفو اختلاف
ځینې وخت یو حرف بدلېږي، خو مانا نه خرابېږي
د علم القراءات مهم اصول
ټول صحیح قراءتونه باید سند ولري
د عربي ژبې له قواعدو سره برابر وي
د عثماني رسم الخط (د د عثماني مصحف تدوین) سره موافق وي
