روژه

د حج او عمرې پېژندنه او لنډ لارښود

د حج لغوي او اصطلاحي معنی:

حج په لغت کې : ارادې، عزم، تکل یا د سپېڅلو ځایونو د لیدلو هوډ کولو ته وایي. او په اصطلاح  کې : په ځانگړي  وخت کې  د ځانگړو ځایونو طواف او پکښې درېدلو ته حج ویل کیږي .

ټاکل شوی وخت : شوال، ذوالقعده او د ذو الحجې لومړنۍ لس ورځې د حج لپاره ټاکل شوی وخت دی، او بیا د حج  هرې کړنې  ته ځانگړی وخت ټاکل شوی دی، لکه  طواف ته  د ذوالحجې د لسمې ورځ له سهار سپېدو څخه د عمر تر پایه، عرفات کې  درېدلو ته، د ذوالحجې د نهمې ورځې د لمر لوېدو څخه د لسمې ورځې تر سهار سپیدو پورې وختونه ټاکل شوي دي.

ځانگړې کړنې: احرام ،  طواف او عرفات میدان کې تمېدل دي.

ځانگړي ځايونه : د الله کور (کعبه ) او د عرفات میدان دی .

د حج فرضيت:

 د حج فرضیت له قرآن ،حدیث ، اجماع  او قیاس څخه ثابت دی .

له قرآن څخه د حج د فرضيت دليلونه

۱. الله جل جلاله فرمایي: وَلِلّٰهِ عَلَي النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْـتَـطَاعَ اِلَيْهِ سَبِيْلًا  ۭ وَمَنْ كَفَرَ فَاِنَّ اللّٰهَ غَنِىٌّ عَنِ الْعٰلَمِيْنَ    [دال عمران سورت۹۷م ایت ]

ژباړه : او د الله لپاره پر هغو خلکو د کعبې حج فرض دی چې هغې ته د ورتگ وس لري او هر څوک چې کافر شي نو بېشکه الله له ټولو مخلوقاتو څخه بې پروا دی.

۲. وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ ۭ [ البقرة: ۱۹۶ ]

ژباړه : او یوازې دالله لپاره حج او عمره بشپړه کړئ.

۳. وَاَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَاْتُوْكَ رِجَالًا وَّعَلٰي كُلِّ ضَامِرٍ يَّاْتِيْنَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيْقٍ( 27) لِّيَشْهَدُوْا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ فِيْٓ اَيَّامٍ مَّعْلُوْمٰتٍ عَلٰي مَا رَزَقَهُمْ مِّنْۢ بَهِيْمَةِ الْاَنْعَامِ  ۚ  فَكُلُوْا مِنْهَا وَاَطْعِمُوا الْبَاۗىِٕسَ الْفَقِيْرَ [دحج سورت ۲۷-۲۸م ایتونه]

ژباړه : او خلکو ته دحج اعلان وکړه چې هغوی تا ته  له هر لیرې مزله پلي او پر اوښانو سپاره راشي (۲۷) څو هغه گټې وویني چې د هغوی لپاره (دلته) شته او په څو ټاکلیو ورځو کې پر هغو څارویو باندې د الله نوم واخلي چې هغه ورته د روزي په توگه ورکړي دي.

له حديثو څخه د حج فرضيت

۱. عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ : خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- فَقَالَ :« أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ فُرِضَ عَلَيْكُمُ الْحَجُّ فَحُجُّوا ».[1]

ژباړه : ابوهریره رضي الله عنه وایي: محمد صلی الله علیه وسلم موږ ته وينا کوله او ويې ویل: ای خلکو! پرتاسو حج فرض شوی دی؛ نوحج وکړئ.

۲. عن ابْنِ عُمَرَ رضي الله عنهما قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: بُنِيَ الإِسْلامُ عَلى خَمْسٍ: شَهادَةِ أَنْ لاَ إِلهَ إِلاَّ اللهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ وَإِقامِ الصَّلاةِ وَإِيتاءَ الزَّكاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ.([2])

ژباړه: ابن عمر رضي الله عنهما وایي چې رسول الله صلى الله عليه وسلم ویلي دي:  داسلام بنسټ پر پنځو شیانو دی: گواهي ورکول چې له الله پرته دعبادت وړ  بل څوک نشته او محمد دالله بنده او استازی دی ، لمونځ کول ، زکات  ورکول، حج کول او  د رمضان میاشتې  روژې نیول.

۳. عن ابن عباس رضي الله عنه : أنَّ امرأة قالت : يَا رسول الله ، إنَّ فَرِيضَةَ اللهِ عَلَى عِبَادِهِ في الحَجِّ ، أدْرَكَتْ أَبي شَيْخاً كَبِيراً ، لاَ يَثْبُتُ عَلَى الرَّاحِلَةِ أفَأحُجُّ عَنْهُ ؟ قَالَ : ((نَعَمْ)) .([3])

ژباړه : ابن عباس رضي الله عنه وایي : د خثعم قبیلې یوه مېرمن رسول الله صلی الله علیه وسلم ته راغله، پوښتنه یې وکړه : اې د الله رسوله! زما په پلار حج داسې وخت کې فرض شوی دی، چې هغه په سپرلۍ نشي کښېناستلی، ایا زه د هغه له خوا حج کولای شم؟ محمدصلی الله علیه وويل: هو .

له دې حدیث څخه څرگندیږي چې په چا حج  فرض شي او د کوم عذر له کبله یې پخپله سرته  نشي رسولای؛ نو بل څوک يې پر ځای حج کولای شي.

له اجماع څخه د حج فرضيت

۱. د حنفي مذهب یو ستر عالم علاء الدین الکاساني په خپل کتاب “بدائع الصنائع” کې دحج دفرضیت په اړه اجماع نقل کړې ده، وایي: أَنَّ الْأُمَّةَ أَجْمَعَتْ على فَرْضِيَّتِهِ.([4])

ژباړه: د حج په فرضیت ټول امت يوه خوله دی .

۲. دغه راز عبدالرحمن الجزائري لیکي: الحج فرض في العمر مرة علی کل فرد من ذکر او انثی بالشرائط الاتیة . وقد ثبتت  فرضیته بالکتاب والسنة والاجماع . . . واتفقت الامة علی فرضیتها فیکفر منکرها.([5])

حج  په هر مسلمان نر او ښځې باندې په ژوند کې یو ځل هغه مهال فرض دی چې شرطونه یې پلي شي، فرضیت یې له قرآن ، حدیث او اجماع څخه ثابت دی، دغه راز ټول امت یې پر فرضیت یوه خوله دی؛ ځکه يې منکر  کافر دی.

له قياس څخه د حج فرضيت

۱. عقل هم دحج د وجوب غوښتنه کوي، هغه داسې چې په حج کې انسان دالله جل جلاله په وړاندې خپله بندگي او عاجزي څرگندوي کومه چې پر انسان عقلا واجب ده، که دحج کړنو ته ځیر شو، جوتيږي چې د حاجي هر عمل د عاجزۍ او بندگۍ ښکارندوینه کوي، په ځانگړې توگه کله چې حاجي خپل کور -کلی ، وطن او خپلوان پرېږدي او د  هوسایي او ښکلا کالیو پر ځای په دوه کفن ډوله ټوکرونو کې ځان  پېچي (احرام تړي) او بیا دخپل پروردگار په دربار کې د داسې غلام په شان حاضریږي  چې د بادار حکم یې نه وي منلی او هغه ترې ناخوښ وي، دی دخپل بادار ستاینه کوي ، بخښنه ترې غواړي او په خپلو ناوړه کړنو پښېمانه وي، یوازې پر دې بسنه نه کوي؛ بلکې د هغه د کور(کعبې)  خوا او شا ته گرځي په دې هیله گوندې هغه پرې مهربانه او ورحمېږي،  دا د عاجزۍ او بندگۍ تر ټولو لوړه درجه ده، او د الله پر وړاندې بندگي او عاجزي څرگندول په انسان واجب دي.([6])

۲. دويم دا چې په حج  کې انسان دالله شکر باسي،  هغه داسې چې عبادتونه په دوه  ډوله دي : ځینې یې یوازې بدني دي، لکه : لمونځ او روژه، او ځینې یې یوازې مالي دي لکه : زکات او داسې نور؛ خو حج  هم بدني او هم مالي عبادت دی، د حج په سفر کې د مشکلاتو او تکلیفونو په زغملو سره مسلمان  د بدن شکر ادا کوي او د الله جل جلاله په لار کې د مال په مصرفولو د خپلې پانگې شکر ادا کوي، چې د بدن او مال دواړو شکر ادا کول پر انسان عقلاً واجب دي.([7])

له پورتنیو دلیلونو څخه څرگندیږي چې حج  یوه محکمه فریضه ده او په فرضیت یې عقیده لرل دایمان برخه ده او انکارکول يې انسان کافرکوي.

مسئله : يواځې بدني عبادتونه پخپله کول اړین دي، دبل چا له خوا بدني عبادت ترسره کول  بالکل روا نه دي برابره خبره ده چې هغه بل تن په خپله د ترسره کولو توان ولري او که یې ونه لري.

دبل چا لخوا مالي عبادت ترسره کول  روا دي که څه هم هغه بل تن یې پخپله د ترسره کولو توان ولري.

 هغه عبادت چې له مال او بدن دواړو څخه جوړ وي لکه حج، دبل لخوا یې هغه وخت ترسره کول روا دي چې هغه بل تن یې په ترسره کولو توان ونه لري او که هغه یې په خپله دترسره کولو توان ولري؛ نو بیا ترې اداکول روا نه دي.([8])

د حج د فرضيت وخت

صحیح قول دادی چې حج له  هجرت وروسته فرض شوی دی؛ خو بیا د علماوو اختلا ف دی چې حج د هجرت په کوم کال فرض شوی دی؟ ځینې یې دفرضیت کال پنځم او ځینې نور یې شپږم بولي خو ډیری علماء وایي چې حج دهجرت په نهم کال فرض شوی دی، او محمد صلی الله علیه وسلم په دې کال کې حج ځکه ونه کړ؛ چې د حج دفرضیت ایت  (وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ) دحج له میاشتو څخه وروسته نازل شوی.([9])

 د حج د فرضيت او وجوب اړوند مسئلې

مسئله: ټول عمر کې یو ځل پر مسلمان حج فرض دی، کله یې چې شرطونو پلي شي.([10])

مسئله: دحج د فرضیت منکر کافر دی.([11])

مسئله: د حج دنذر نیولو له امله هم حج واجیبیږي.([12])

مسئله: فرض اونذر حج ادا کولو کې هیڅ توپیر نشته.([13])

مسئله: له یو ځل زیات حج کولو ته نفلي حج ویل کیږي.([14])

مسئله: که  د کلي يا وطن خلک بې وزله وي او مرستې ته اړتيا ولري؛ نو شتمنو ته له نفلي حج کولو  هغوی  سره مرسته کول غوره ده او که هغوی مرستې ته اړتیا ونه لري نو بیا له صدقې څخه نفلي حج کول غوره دی.([15])

مسئله : د داسې شتمن حج چې پرې فرض شوی وي د هغه نېستمن له حج څخه غوره دی چې پرې فرض نه وي.([16])

مسئله : فرضي حج  د مور او پلار له خدمت کولو څخه غوره دی؛ خو دمور او پلار خدمت له نفلي حج څخه غوره دی.([17])

مسئله: مجاهدینو سره مرسته کول له نفلي حج څخه غوره ده.([18])

مسئله : که په چا حج فرض شي او د کوم عذر له امله یې ترسره نشي کړای؛ نو دحج  وصیت کول پرې واجب دی، او که وصيب ونه کړي او نه يې له مرگ وروسته وارثان پر ځای حج وکړي، بيا گناهگار دی.([19])

[irp][irp][irp]

د حج د فرضيت اړوند ځينې تېروتنې

۱. دمدینې دسفر لگښت دحج په لگښت کې نه حسابیږي؛ نو هغه څوک چې دحج لگښت ولري او دمدینې دسفر لگښت ونه لري حج پرې فرض دی او په نه کولو یې گناهگار دی.([20])

۲. کورنۍ، خپلوانو او ملگرو ته ډالۍ راوړل یا دحاجي پوښتنې ته راتلونکو خلکو ته تسبیح، جاینماز، خولۍ یا دسمال ورکول دحج په لگښت کې نه حسابیږي؛ نوکه څوک دحج لگښت ولري او د دغوډالیو پیسې ورسره نه وي، هم پرې حج فرض او په نه کولو یې گناهگاریږي.([21])

۳. ځینې خلک فکرکوي چې حج په هغه چا فرض دی چې دحج نغد لگښت ولري، دافکر ناسم دی، دحج فرضیت ته نغد لگښت درلودل شرط نه دی؛ بلکې په هغه چا هم حج فرض دی چې د همدمره قيمت ځمکه یا نوره شتمني ولري چې یوڅه برخه یې خرڅه کړي؛ نو دحج لگښت او دکورنۍ لگښت سره سره دومره ځمکه یا مال ورته پاتې شي چې له حج کولو وروسته پرې خپل ژوند تېر کړي.([22])

۴. ځینې ښځې پرته له محرم څخه دحج سفر کوي، پرته له محرم څخه حج ته تلل ناروا او گناه ده.([23])

۵- دحج په سفر کې ښځې زیاتره پردې ته پاملرنه نه کوي، پام مو وي چې هروخت پرده کول واجب دي او د حج په سفر کې خو ورته لا ډېره  پاملرنه پکار ده.([24])

۶. ځينې حاجیان دحج په سفر کې یو له بل سره جنگ او شخړې کوي، په ځانگړې توگه طیارې (الوتکې) ته دسامان سپارلو او اخېستل، په طیاره کې دسپرېدلو او کوزېدلو پرمهال دیوبل زیات احترام پکاردی.[25]


[1] – الصحیح لمسلم ۴/۲۵۹ حدیث شمیره: ۳۲۵۵

[2] -صحیح البخاري ۱/۹ حدیث شمیره: ۸

[3] – بخاري: ۱/۴۹۷ حديث شميره: ۱۸۵۵

[4] – بدائع الصنائع ۳/۴۰ دارالکتب العلمية

[5] – الفقه علی المذاهب الاربعة۱/۵۷۱

[6] -معلم الحجاج: ۲۸

[7] -بدائع الصنائع: ۳/۴۰ ط:دار الکتب العلمية

[8] – شامي: ۲/۲۵۷-۲۵۸

[9] – حاشية ابن عابدین۳/۵۱۷ الفقة الاسلامي۳/۷۹

[10] – هندیة۱/۲۳۸ ط: دارالکتب العلمية

[11] – هندیة ۱/۲۳۸ ط: دارالکتب العلمية

[12] – البحرالرائق۲/۵۴۳ ط:رشيدية

[13] – البحرالرئق۲/۵۴۴ رشیدیة

[14] – درالمختارمع الرد۲/۱۵۱ ط: حنفية

[15] – شامي۲/۲۷۵ط:حنفية

[16] – شامي۲/۲۷۵ط: حنفية

[17] – شامي۲/۲۷۵ط: حنفية

[18] – پورتنۍ مرجع

[19] – شامي ۲/۱۵۳حنفیة – بحر۲/۵۴۳ ، ط: رشیدیة   – ارشاد الساري: ۸۹

[20] -معلم الحجاج۳۱۸ط: البشری

[21] -شامي۲/۱۵۶ط: حنفية

[22] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۶۱ط:حقانية

[23] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۷۹ط: حقانية

[24] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۱۶۲ط: حقانية

[25] – الفقه الاسلامي وادلته: ۳/۳۶۹

د حج فرضونه

دحج درې فرضونه دي: ([1])

۱. احرام .

یعنې له زړه دحج نیت کولو سره تلبیه ویل یا د حرم لوري ته څاروی (هدي) بېول .

۲. دعرفې په ورځ دعرفات په میدان کې دیوې ګړۍ لپاره  درېدل.

یادونه : د عرفات په میدان کې د  درېدلو وخت  د ذوالحجې دنهمې ورځې دلمر له زوال (دسیوري دماتېدو) څخه نیولې د لسم ذوالحجې د لسمې ورځ ترسهارسپېدو پورې دی.([2])

۳. طواف زیارت کول (چې فرضي طواف/ طواف افاضه /دقرباني دورځې طواف/رکني طواف) هم ورته  ویل کېږي .

دطواف زیارت وخت : دویښتانو له خریولو یا کمولو وروسته د ذوالحجې د لسمې دسهار سپېدو څخه د ذوالحجې د دولسمې ورځې تر لمر لوېدو پورې دی .([3])

د حج د فرضونو حکم

د حج له فرضونو څخه که یو فرض  هم پاتې شي؛ نو حج سهي نه دی او جبران یې په قرباني ورکولو (دم) هم نه راګرځي.([4])

مسئله: له احرام   وروسته او عرفات کې له دریدلو مخکې کوروالی نه کول پخپله واجب خو د فرضو په حکم کې دي.([5])

[irp][irp][irp]

د حج رکنونه

دحج رکنونه دوه دي.

۱. عرفات میدان کې درېدل.

۲. طواف زیارت  کول. ([6])

د حج د رکنونو حکم

که دحج کوم رکن پاتې  یا پرېښودل شي، حج سهي نه دی خو دحج کړنې به ترسره کوي او د همدې حج بیا را ګرځول پرې فرض دي.([7])

د حج سبب

دحج سبب بیت الله (کعبه) ده، ځکه چې حج کعبې ته منسوبیږي.([8])

د حج واجبات

د حج خپل واجبات شپږ دي.

۱. مزدلفه کې درېدل .

 ۲. د صفا او مروه  تر منځ سعي کول .

۳.  دجمراتو ویشتل .

 ۴.  قِران او تمتع حج کوونکي لپاره قرباني کول .

۵. دسر ویښتان خریېل یا کمول (حلق یاقصر) .

۶. طواف وداع، دهغه چا لپاره چې له میقاتونو هاخوا اوسیږي.([9])

يادونه : دحج اصلي واجبات شپږ دي په دې برسېره دحج دځینو کړنو واجبات هم شته،  لکه داحرام، طواف، سعي او د داسې نورو کړنو واجبات .([10])

مسئله: دفرضونو تر منځ  ترتیب او هر فرض په ټاکل شوي ځای او وخت کې ترسره کول هم واجب دي .([11])

د حج د واجباتو حکم

که د حج کوم واجب په لوی لاس یا سهوا پاتې شي؛ نو حج یې سهي دی؛ البته دکمي پوره کولو په موخه قرباني (دم) پرې لازمېږي؛ خو که واجب د کوم شرعي عذر له امله پرېښودل شي، بیا پرې دم نه لازمیږي.([12])

د دم  او دشرعي عذورونو مسئلې به انشاء الله  په وروستۍ برخه کې څېړو.

[irp][irp][irp]

د حج سنتونه

۱.  افراد افاقي حج کوونکي  او قارن لپاره طواف قدوم کول .

۲.  طواف قدوم  کې رمل کول،  او که طواف قدوم کې رمل ونه کړي بیا به يې طواف زیارت یا طواف وداع کې کوي .

۳.  د امام لخوا درې خطبې لوستل، لومړۍ خطبه مکه مکرمه کې د ذالحجې په اوومه، دويمه دعرفات په میدان مسجد نمره  کې دذوالحجې په نهمه، د لمونځونو له جمع کولو نه مخکې، او درېمه د ذوالحجې په لسمه په منی کې.

۴.  د ذوالحجې نهمه شپه په منی کې تېرول .

۵.  دذوالحجې د نهمې له لمر ختلو وروسته عرفات ته تلل .

۶. له امام  وروسته له منی څخه عرفات ته  تلل.

۷.  عرفات کې غسل کول .

۸. عرفات نه وروسته په مزدلفه کې شپه تېرول .

۹.  د منی د ورځو شپې په منی کې تېرول .

۱۰.  منی نه دستنېدو پرمهال “محصب” ناو کې دیوې ګړۍ لپاره تمېدل.([13])

يادونه : دا د حج سنتونه دي، له دې نه علاوه دحج نورې کړنې خپل سنتونه هم لري ، لکه : دطواف،سعي یا په عرفات کې د ودرېدلو سنتونه.([14])

د حج د سنتونو حکم

د حج د سنتونو ادا کول د ثواب لامل دي، او په لوی لاس یې پرېښودل  ګناه ده؛ خو په پرېښودلو یې نه حج فاسدیږي او نه  دم لازمېږي.([15])

د حج مستحبات او آداب

۱. زیاته تلبیه لوستل .

 ۲.  زیاته نفلي قرباني کول .

۳. که افاقي وي مکې ته دننوتلو لپاره غسل کول .

۴.  مزدلفه کې د درېدلو لپاره غسل کول .

۵.  عرفات کې “جبل رحمت” غونډۍ ته نژدې درېدل .

۶.  په عرفات کې دوه لمونځونه (ماسپښين او مازديګر) د ماسپښین په وخت کې جمع کول .

۷.  په عرفات کې د درېدلو پرمهال زیاتې دعاوې کول .

۸.  په عرفات کې امام ته نژدې درېدل.

 ۹. داختر په سهار “مشعرالحرام” ته نژدې درېدل .

۱۰.  د اختر دورځې (ذوالحجې دلسمې) دسهار لمونځ په مشعر الحرام کې په تیاره کې اداکول .

۱۱.  داختر په ورځ (ذوالحجې  لسمه) دلمرختلو وروسته سمدلاسه جمرات ویشتل .

۱۲.  د اختر په ورځ (ذوالحجې  لسمه) طواف زیارت ترسره کول .

۱۳.  زیات اذکار لوستل .

 ۱۴.  په مسجدحرام کې دلمونځونو د ادا کولو هڅه کول .([16])

يادونه : له دې پرته دحج نور مستحبات او آداب دي چې وړاندې به يې ځای ځای یادونه کیږي .

د حج د مستحباتو حکم

د حج مستحبات ترسره کول  دزیات ثواب لامل دی او پرېښودل یې ګناه نه لري.([17])

د حج مفسدات

حج په يو شي فاسديږی، له احرام تړلو وروسته او په عرفه کې له درېدلو  مخکې کوروالی کول .([18])

د حج د مفسداتو حکم

که په عرفات کې له  درېدلو مخکې کوروالي کولو سره حج فاسد شي؛ نو دحج ټولې کړنې به ترسره کوي او راتلونکی کال به د همدې حج قضا راګرځوي.([19])

د حج باطلوونکي

دحج باطلوونکی یو دی، ارتداد (له اسلام څخه اووښتل).([20])

د حج د باطلوونکو حکم:

ارتداد احرام له منځه وړي او حج باطلوي چې ترې وروسته به نه دحج کړنې ترسره کوي او نه به يې قضا  راګرځوي، او که یو حج یا څو حجونه یې کړي وي، د ارتداد له کبله ټول له منځه ځي او که بیا اسلام ومني؛ نو د وجوب د شرطونو له پلي کېدلو وروسته به بیا  حج کوي.([21])

[irp][irp][irp]

د حج مکروهات

دحج مکروهات ډېر زیات دي چې ځینې به یې دلته بیان کړو او نور به په خپل خپل ځای بیانیږي .

۱. له زوال  مخکې په عرفات کې خطبې لوستل . ۲. په عرفات کې دلمونځونو جمع کولو  وروسته په عرفات کې درېدل ځنډول. ۳. له امام وړاندې  عرفات څخه وتل . ۴. له عرفات څخه دامام له وتلو نه وروسته په ځنډ وتل. ۵. په ویشتل شویو ګيټیو جمرات ویشتل . ۶. دجومات په ګيټیو جمرات ویشتل . ۷. په لویو ګیټیو جمرات ویشتل . ۸. یوازې دسر دڅلورمې برخې ويښتان خرېیل . ۹. دعرفې شپه له منی پرته په بل ځای کې تېرول . ۱۰. دجمراتو شپې له منی پرته په بل ځای کې تېرول. ([22])

قاعده : دواجب پرېښودل مکروه تحریمي او سنت مؤکدة پرېښودل مکروه تنزیهي دي.([23])

د مکروهاتو حکم

دحج دهغه کړنې په ثواب کې کمښت راځي چې مکره پکې ترسره شوی وي، خو په ترسره کولو یې دم یا صدقه نه واجبیږي.([24])

د حج ممنوعات

دحج ممنوعات د احرام ممنوعات دي چې په احرام کې به تفصیلا بیان شي.


[1] -شامي ۲/۱۶۰

[2] -البحرالرائق۲/۵۳۷

[3] -پورتنی مرجع

[4] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۹۴

[5] – ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۹۴

[6] – شامي۲/۱۶۰

[7] -البحرالرائق۲/۵۳۸

[8] -پورتنۍ مرجع

[9] -شامي-۲/۱۶۰

[10] -شامي۲/۱۶۰

[11] – ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۹۳

[12] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۱۰۲

[13] – ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۱۰۴-۱۰۵

[14] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۱۰۵

[15] -پورتنۍ مرجع

[16] – ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۱۰۵

[17] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۱۰۶

[18] -شامي۲/۲۲۹

[19] -ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۸۵

[20] -شامي۲/۲۲۹

[21] – ارشادالساري الی مناسک الملاعلي القاري۴۴

[22] – ارشادالساري الی مناسک الملا علی القاري۱۰۷

[23] -پورتنۍ مرجع

[24] – ارشادالساري الی مناسک الملا علی القاري۱۰۷

وروستۍ برخې[irp posts=”2965″ name=”د حج او عمرې لارښود [3] د سفر نه مخکې او رسیدلو حالات”][irp posts=”2932″ name=”د حج کړنې له لومړۍ ورځې تر پنځمې ورځې پورې-حج لارښود[4]”]


د افراد حج طريقه:

یادونه: دافراد حج یو څه تفصیل سره بیانوو او بیا قران او تمتع په لنډه توګه در پېژنو ترې وروسته دحج عمومي طریقه ده چې هغه بیا په بشپړه تفصیل سره بیانېږي.

د احرام غسل او د احرام ټوکرونه اغوستل

افراد حج کوونکی به له خپل میقات څخه احرام تړي له احرام وړاندې که ښځه ورسره وي او له کوروالي څخه کوم خنډ نه وي نو ښځې سره دې کوروالي  هم وکړي،سنت دې واخلي او بیا دې  دپاکي په موخه غسل وکړي دتخرګ او سپوخ ویښتان وخريي که غسل شونی نه و اودس دې وکړي که اودس شونی نه وي، تیمم دې نه کوي  دغه غسل یوازې دپاکي په موخه ترسره کیږي نو ځکه ماشوم، حیض یا نفاس کې ښځه به یې هم ترسره کوي له غسل وروسته ګنډل شوي کالي وباسي او داحرام دوه ټوکرونه چې له یو څخه لنګ او بل څادر غوندې په ځان کړئ که دوه ټوکرونه نه وي یو هم بسنه کوي دغه راز که سپین ټوکرونه نه وي دبل رنګ ټوکرونه هم کارولی شی خو سپین غوره دي. [1]

عطر کارول:

د ټوکرونو اغوستلو نه وروسته په بدن او احرامونو عطر وکاروئ که وي او که نه وي هیڅ پروا نه لرې، نارینه دې داسې عطر وکاروي چې بوی یې وي او رنګ ونه لري او ښځینه دې داسې عطر کاروي چې رنګ یې وي خو بوی ونه لري خو پام مو وي چې په احرامونو داسې عطر ونه کاروئ چې جسم (ذات) ونه لري.[2]

[irp][irp]

د احرام دوه رکعاته لمونځ:

له دې وروسته پټ سر، له اضطباع پرته  دوه رکعاته نفل لمونځ وکړئ په دې شرط چې مکروه وخت نه وي،په لومړی رکعات کې دالکافرون سورت  او په دویم رکعات کې یې داخلاص سورت تلاوت کړئ له لمانځه وروسته سر لوڅ او له زړه داحرام نیت وکړئ او په ژبه دا ووایئ:[3] اللهم اني ارید الحج فیسره لي وتقبله مني.[4]

د ښځې احرام:

ښځه به خپل ګنډل شوي کالي نه وباسي بلکې هغه به په خپلو کالیو کې وي ځکه چې دښځې احرام په مخ کې وي یعني څادر به یې په مخ نه لګوي او اسانه لاره یې دا ده چې داسې خولی ( لکه انګریزي خولی) دې واغوندي چې راوتلی چج ولري او دخولی په چج دې خپله چادري (برقعه) راوزړوي.[5]

له نیت وروسته درې ځله په لوړ غږ تلبیه ووایئ: لبیک اللهم لبیک، لبیک لاشریک لک لبیک، ان الحمد والنعمة لک والملک لاشریک لک.

البته ښځه به یې په ټیټ غږ وایي یو ځلي تلبیه ویل واجب او درې ځله ویل یې مستحب دي اوس تاسو احرام وتړئ او محرم شوئ . [6]

اوس؛ نو داحرام له ټولو ممنوعاتو ځان ژغوری او تلبیه زیاته وایي په ځانګړې ډول سهر او ماښام ،د لیدنې کتنې او په مخه خه په وخت، دناستې او ولاړې او ملاستې،ختلواو کوزېدلو په وخت کې او له هر لمانځه وروسته. [7]

 د احرام تړلو په اړه يوه ګټوره مشوره:

غوره ده له پرواز نه مخکې داحرام غسل په خپل کور کې وکړئ او داحرام نیت او تلبیه مه وايئ یوازې داحرام په ټوکرونه یو تن نه محرم کیږي کله چې الوتکه (طیاره) کې سپاره شی او کله چې الوتکه پرواز وکړي نو داحرام نیت او تلبیه ووایئ اوس تاسو محرم شوی او داحرام له ممنوعاتو څخه به ځان ساتئ.

دا مشوره ځکه اړینه ده که تاسو له خپل کور څخه احرام وتړی او داحرام نیت او تلبیه هم ووایئ نو تاسو محرم شوی او د احرام له ټولو ممنوعاتو څخه به ځان ساتئ او خدای مه کړه که پرواز مو زیات وځنډیږي نو په تکلیف به شئ او دا به درته ګرانه وي چې د احرام له ټولو ممنوعاتو ځانونه وساتئ او که ترسره کوی یې دم به درباندې واجبېږي.

[irp][irp]

یادونه:

دا ټول هغه وخت چې دالوتکې پرواز مو دجدې هوايي میدان ته وي اوکه پرواز مو دمدینې منورې هوایي میدان ته وي نو احرام به نه تړي پرته له احرام څخه به مدینې ته ځی او مدینې نه چې کله مکې ته ځی نو ابیار علي څخه به میقات تړی.

په هوايي ميدان کې:

له پرواز څخه څو ساعته مخکې دهوایي میدان د انتظار صالون ته ځان ورسوئ هلته چې څومره وخت درسره وي په ذکر او فکر کې یې تېر کړئ بې ګټو خبرو او بد رد ویلو څخه ځانونه په کلکه وژغورئ ځکه چې د یو ستر عبادت پیل له بدو او ناروا کارونه څخه شرعا او عقلا ښه کار نه دی.

الوتکې ته ختل:

الوتکې (طیارې) ته په ختلو کې یا طیارې ته د سامان په لېږلو کې یو بل سره شخړې او جنګونه مه کوئ ځکه چې الوتکه دټولو سپرلیو له ختلو نه مخکې او دهغو د سامان خوندي کولو نه مخکې پرواز نه کوي.

د الوتکې له پرواز نه مخکې:

کله چې الوتکه (طیاره) پرواز وکړي نو دسفر لاندېنی دعاوې ولولئ:بسم الله، الحمد لله، سبحان الذي سخر لنا هذا وما کنا له مقرنین، وانا الي ربنا لمنقلبون، الحمدلله، الحمدلله، الحمدلله، الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر، سبحانک الله اني ظلمت نفسي فاغفر لي، فانه لا یغفر الذنوب الا انت.[8]

اللهم انا نسئلک في سفرنا هذا، البر والتقوی، ومن العمل ماترضی، اللهم هون علیناسفرنا هذا،واطو عنا بعده، اللهم انت الصاحب في السفر والخلیفة في الاهل، اللهم انا نعوذ بک من وعثاء السفر، وکابة المنظر، وسوء المنقلب في المال والاهل، [9]

دسفر پر مهال شور او غوغا مه کوئ ځکه چې له دې نور مسلمانان ورونه مو تکلیفیږي او  مسلمانانو ته تکلیف ورکول حرام دي.

[irp][irp]

الوتکه (طياره) کې:

کله چې طیاره یو څه مزل وکړي نو داحرام نیت او تلبیه ووایئ او هغه څوک دې په الوتکه (طیاره) کې احرام وتړي چې په کور کې یې نه وي تړلی دغه راز دحج لارښوود هم در سره واخلئ او دلارې په اوږدو کې یې مطالعه کوئ.

څلورو نه تر پنځوو ساعتونو کې الوتکه جدې ته رسېږي دجدې په هوایي میدان کې د الوتکې له ناستې نه وروسته کله چې درته د الوتکې (طیارې) کارکوونکي د کوزېدو اجازه درکړي نو په ډیر سکون او اطمینان سره له طیارې کوز شئ په کوزېدلو کې یو بل ته ټېلې یا دیکې مه وکوي او مه هم له خپل نوبت نه مخکې د کوزېدلو هڅه کوئ.

د جدې هوايي ميدان:

د جدې هوايي میدان کې د پاسپورټ کړنې تقریبا شپږ ساعتونو څخه دولس ساعته وخت نیسي چې ترې وروسته معلم صاحب دجدې څخه مکې ته د بس موټر انتظام کوي کله نا کله په هوايي میدان کې یوه یا دوه ورځې تېرې شي پام مو وي چې په دغه موده کې چاته بد رد یا چا سره شخړه ونه کړئ بلکې په دغه موده کې تلبیه او ذکر کوئ او له صبر او زغم څخه کار اخلئ الله Y به درته دصبر ثواب درکوي.

د حرم حدود:

له جدې څخه مسجدحرام پورې ټول واټن اتیا(۸۰) کیلو متره ده او له جدې څخه دحرم تر پولو(حدودو) اوه پنځوس (۵۷) کیلو متره واټن دی، دحرم له پولو(حدودو) څخه دوه کیلو متره مخکې یوه پوسته ده چې هم دلته د نامسلمانانو سرک بېلېږي چې پرې یې لیکي دي لغیر المسلمین (دنامسلمانانو لپاره) له دغه ځای څخه نژدې دوه کیلومتره وړاندې دحرم پولې پیلېږي  همدلته دحرم دپولو په نښه کولو په موخه دسرک دواړو غاړو ته  محراب ډوله ستنې جوړې شوي دي او یو لوحه هم زړول شوې ده چې پرې لیکل شوي دي بدایة حدود الحرم (دحرم دپولو (حدودو)پیل).[10]

يوه تېروتنه او اصلاح يې:

دحرم له پولو(حدودو) څخه نژدې څلور کیلو متره وړاندې دسرک په سر یو لوی رهیل جوړ شوی دی چې ځینې خلک دغه رهیل د حرم دپولو (حدودو) پیل بولي چې دا سهي نه ده بلکې دحرم پولې له دغه رهيل څخه نژدې څلور کیلو متره مخکې پیل کیږي. [11]

[irp][irp][irp]

حرم ته ننوتل:

کله چې دحرم پولو ته ورسېږی نو دا دعا ولولئ: اللهم هذا حرمک وامنک فحرمني علی النار وامني من عذابک یوم تبعث عبادک واجعلني من اولیائک واهل طاعتک.[12]

له دې نه وروسته کومه ځانګړې کړنه نشته چې ترسره یې کړئ بس په لاره تلبیه زیاته وایئ او داحرام مستحبات په پام کې نیسئ (داحرام مستحبات په دریم څپرکی کې تفصیلا بیان شوي دي هلته یې وګورئ).

په عماره کې:

بس به مو هغه عمارې ته ورسوي چې تاسو ته ځانګړې شوې ده هلته به معلم صاحب درته په خونه کې یو کټ په ګوته کړي او په همدې خونه کې به خپل سامان خوندي کړئ په مکه کې دا ستا استوګن ځای ده.

سامان خوندي کول:

له سامان خوندي کولو نه وروسته کله چې معلم صاحب سره له خپلې عمارې څخه دمسجد حرام په لور روان شی نو لومړی به خپلې عمارې ته په ځیر وګورئ او په ځینو نښو به یې وپېژني او بیا په لارې کې سترې سترې نښې تر سترګو کوئ څو خپله عماره ورکه نه کړی.

مسجد حرام او طواف:

مسجد حرام ته چې راورسېږئ که اودس مو نه وي اودس وکړئ  او بیا مسجدحرام ته دننوتلو په وخت خپله ښۍ پښه دننه او دا دعا ولولوئ: بِسْمِ اللَّهِ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ. [13]

په مسجد حرام کې د اعتکاف نیت وکړئ او پام مو وي چې په ګڼه ګوڼه کې چا ته تکلیف ونه رسوی ځکه چې مسلمانان ورور ته تکلیف رسول حرام دي.

[irp][irp][irp]

د الله کور (کعبې) باندې لومړی نظر:

کله موچې لومړی کعبه ترسترګو شي نو درې ځله الله اکبر، لا اله الا الله ووایئ بیا لاسونه پورته او په اخلاص سره له الله جل جلاله څخه دعاوې وغواړئ ځکه چې دا د دعا دژرقبلیدو وخت دی.[14]

د طواف تياري:

له دعا نه وروسته به تحیة المسجد نفل لمونځ نه کوي ځکه چې دمسجدحرام تحیة المسجد طواف دی نو دطواف تیاري به کوئ که اودس مو نه وي اودس به کوئ ځکه چې پرته له اوداسه طواف کولو باندې دم واجبېږي او که له طواف وروسته د حج دسعي اراده مو وي نو اضطباع هم وکړي یعنې د احرام ټوکر د ښي بغل له لاندې وباسئ او په کیڼې اوږګې یې واچوئ داسې چې ښي اوږه مو لوڅه وي.[15]

يادونه : اضطباع یوازې نارینوو لپاره ده ښځې به اضطباع نه کوي. [16]

د طواف نيت:

اوس نو حجر اسود ته مخامخ داسې ودرېږئ چې بشپړه حجر اسود مو ښي لوري ته پاتې شي او له لاسونو پورته کولو پرته دطواف نیت په زړه کې وکړئ او په ژبه به داسې نیت کوئ:[17] اللهم اني ارید طواف بیتک الحرام سبعة اشواط فیسره لي وتقبله مني.[18]

ژباړه: اې الله زه ستا دکور اووه دوره طواف کول غواړم، راته یې اسانه او را نه یې قبول کړې.

استلام:

اوس که شونې وه او چاته تکلیف هم نه رسېدای نو دحجر اسود استلام وکړئ داسې چې دواړه ارغوي په حجر اسود داسې کېږدئ لکه په سجده کې چې یې ږدئ او د دواړو لاسونو تر منځ حجر اسود ښکل کړئ که ښکلول یې شونې نه وي نو لاسونه یا کومه لخته (چوکه) په حجر اسود ولګوئ او هغه ښکل کړئ که دا هم شونې نه وي نو دغوږونو په برابري دواړه لاسونه حجر اسود ته داسې مخامخ ونیسئ چې دلاسونو منځنۍ برخه حجر اسود ته مخامخ وي او شاتنۍ برخه یې ستاسو لورته وي او بیا خپل لاسونه ښکل کړئ [19]او دا دعا ولولئ: بسم الله والله اکبر، اشهد ان لا اله الا الله وحده لاشریک له، واشهد ان محمدا عبده ورسوله.[20]

تلبيه ودرول:

دطواف لومړي دور پیل کولو نه مخکې به تلبیه ودروئ په طواف کې او له طواف وروسته تر بلې عمرې با دحج احرام تړلو پورې به تلبیه نه وایئ.[21]

طواف پيلول:

استلام یا داستلام اشارې نه وروسته ښي لور ته تاو شئ او دکعبې د دروازې په لور طواف داسې پیل کړئ چې په طواف کې مو اوږه دکعبې خوا ته وي پام مو وي چې په طواف کې داستلام له وخت پرته سینه یا شا کعبې ته ګرځول روا نه دي. [22]

د طواف دورونه:

دطواف ټول اووه دوره دي لکه څرنګه چې په دریم څپرکي کې بیان شول هر دور یې له حجر اسود څخه پیل کیږي او په حجر اسود پای ته رسېږي.

رمل:

که له طواف وروسته دحج سعي کوئ نو رمل کوئ یعني د طواف په لومړیو دریوو دورونو کې لوړ لوړ قدمونه پورته کوئ او پهلوانانو غوندې اوږې خوځوئ. [23]

يادونه : که له طواف ورسته مو دسعي اراده نه وي نو په طواف کې اضطباع او رمل مه کوئ. [24]

يادونه : ښځه به نه رمل کوي او نه به هم اضطباع کوي.[25]

[irp][irp][irp]

مهمې لارښوونې:

۱- که داستلام له کبله کوم بل مسلمان ورور ته تکلیف رسیده نو استلام پرېږدئ او یوازې داستلام په اشاره بسنه وکړئ ځکه چې استلام سنت او مسلمانانو ته تکلیف یا اذیت رسول حرام دي او په سنتو دعمل کولو لپاره حرام ترسره کول شرعا روا نه دي.[26]

۲- که داحرام په حالت کې طواف کوئ نو حجر اسود، رکن یماني او ملتزم باندې لاسونه مه لګوئ ځکه چې په دغو دریو ځایونو عطر لګول کیږي هسې نه چې دم در باندې واوړي.[27]

رکن يماني:

طواف په دوران کې کله چې رکن یماني ته ورسېږئ نو که بل مسلمان ته له تکلیف رسولو پرته شونې وه چې رکن یماني په دواړو لاسونو یا په ښي لاس لمس کړئ نو لمس یې کړئ او که نه ترې سیدا تېرېږئ اشاره ورته کول یا یې ښکلول روا نه دي. [28]

د رکن يماني او حجر اسود تر منځ دعا:

د رکن یماني او حجر اسود تر منځ دا دعا لولوئ: ربنا اتنا في الدنیا حسنة وفي الاخرة حسنة وقنا عذاب النار.[29]

استلام يا اشاره:

دطواف له هر دور وروسته که شونې وه دحجر اسود استلام یا ورته اشاره وکړئ څرنګه چې مو د طواف په پیل کې کړې وه دغه راز به ستاسو دطواف اوه دورونه له اتو استلامونو یا داستلام له اشارو سره بشپړ شي.[30]

يادونه:

دطواف پر مهال کومې ځانګړې دعاوې په احادیثو کې ثابت نه دي هره دعا چې درته اسانه وي او یاده مو وي لولئ یې البته داستلام دعا او درکن یماني او حجر اسود تر منځ دعاوې په احادیثو کې راغلي دي دهغو لوستل غوره دي.

يادونه:

ځینې معلمین په لوړ غږ دعاوې وايي او مقتدیان یې ورپسې په لوړ غږ تکراروي چې له امله یې نورو مسلمانانو ته تکلیف رسېږي او دغه راز دطواف په منځ کې ددعا لوستلو پرمهال ودرېږي چې دا ټول ناروا کارونه دي باید ځانونه ترې وژغرو.

د طواف پای او په مقام ابراهيم کې دوه رکعاته لمونځ:

اتم استلام یا داستلام په اشارې سره طواف بشپړ شو اوس نو مقام ابراهیم ته ولاړ شئ، که مکروه وخت نه وي ترې شاته د طواف دوه رکعاته واجب لمونځ ادا کړئ په لومړي رکعات کې یې دالکافرون سورت او په دویم رکعات کې داخلاص سورت تلاوت کول سنت دي نور سورتونه هم تلاوتولی شئ، که مقام ابراهیم کې ګڼه ګوڼه زیاته وي نو مقام ابراهیم ته نژدې په مطاف کې یې ادا کړئ او که نه دمسجد حرام په هره برخه کې یې ادا کولای شئ.[31]

ملتزم ته تلل:

دطواف دوه رکعاتو ادا کولو نه وروسته که ګڼه ګوڼه نه وه ملتزم ته ولاړ شي او ملتزم سره ځان ولګوی او دعاوې وکړئ دا هم یو له هغو ځایونو څخه دی چې دعا په کې ژر قبلېږي.[32]

زمزم اوبه څښل:

ملتزم کې له دعاوو وروسته زمزم اوبو ته راشئ او که شونې وي په ناسته که نه په ولاړه دزمزم اوبه وڅښئ او په پیل کې یې بسم الله او دا دعا ولولئ: اللهم اني اسئلک علما نافعا، ورزقا واسعا، وشفاء من کل داء.[33]

دزمزم اوبه په دریو ساوو وڅښئ [34]او ځان پرې ښه موړ کړئ او دڅښلو پر مهال هغه ټول اداب مراعات کړئ چې په دریم څپرکي کې یې یادونه شوې ده.

استلام:

غوره ده چې افراد حج کوونکي سعي له طواف زیارت (طواف افاضه،فرضي طواف،رکن طواف) نه وروسته وکړي خو که طواف قدوم نه وروسته یې دسعي کولو اراده وي نو له زمزم اوبو څښلو نه وروسته دې دحجر اسود هماغه شان استلام وکړي څرنګه چې یې دطواف په پیل کې کړی و دا مو نهم استلام شو او بیا دې مسجد حرام دروازې باب الصفا څخه صفا ته ورشي، مسجد حرام څخه د وتلو پر مهال چپه پښه دمخه کړئ او دا دعا ولولئ:[35]اللهم اغفر لي ذنوبي وافتح لي ابواب رحمتک.[36]

صفا:

صفا ته له رسېدلو وروسته درې ځلې الله اکبر ووايئ او بيا دا دعا ولولئ:

 ابداء بما بداء الله به، ان الصفا والمروة من شعائر الله،لا اله الا الله وحده لاشریک له، له الملک وله الحمد وهو علی کل شیئ قدیر، لا اله الا الله وحده، انجز وعده، ونصر عبده، وهزم الاحزاب وحده.[37]

دسعي نيت:

صفا ته چې ورسېږی که شونې وي داسې ځای ودرېږی چې کعبه مو ترسترګو شي خو که دمسجد حرام د ستنو له امله کعبه ونه وینئ پروا نه لري، قبلې ته مخ کړئ،[38] او په زړه کې  دسعي نیت وکړئ او په ژبه هم داسې نیت کولای شی: اللهم اني ارید السعي بین الصفا والمروة فیسره لي وتقبله مني.[39]

ژباړه: ای الله زه دصفا او مروه تر منځ سعي کول غواړم راته یې اسانه او رانه یې قبوله کړې.

بیا ددواړه لاسونه تر اوږو پورته کړئ څرنګه چې په دعا کې پورته کیږي، تکبیر،تهلیل او درې ځلي حمد ووایئ او بیا دعاوې وکړئ.[40]

صفا څخه د سعي پيل:

له دعا وروسته له صفا څخه د مروه په لور په عادي مزل سعي پیل کړئ کله چې شنو راډونو(میلین اخضرین) ته ورسېږئ تر منځ یې منډې ووهئ او مزل مو چټک کړئ او شنو راډونو څخه له وتلو وروسته بېرته خپل عادي مزل وکړئ او دسعي په اوږدو کې لاندېنی دعا لولوئ: اللهم اغفر وارحم، وانت الاعز الاکرم.[41]

که دا دعا مو یاده نه وي بله دعا هم لوستلی شی او په پټه خوله  سعي کول هم پروا نه لري.

یادونه: د شنو نښو تر منځ دمنډې وهلو حکم یوازې نارینه وو لره دی ښځې به دشنو نښو ترمنځ هم عادي مزل کوي. [42]

[irp][irp]

مروه:

کله چې مروه ته ورسېږئ نو دسعي یو دور مو بشپړ شو او په مروه دغه دعا چې په صفا مو لوستلې وه  ولولئ:[43] ابداء بما بداء الله به، ان الصفا والمروة من شعائر الله،لا اله الا الله وحده لاشریک له، له الملک وله الحمد وهو علی کل شیئ قدیر، لا اله الا الله وحده، انجز وعده، ونصر عبده، وهزم الاحزاب وحده.

او بیا قبلې ته مخامخ داسې په دعا ودرېږئ څرنګه چې په صفا ودرېدلي وی او تکبیر،تسبیح، تهلیل او تحمید نه وروسته دعاوې وکړئ او بیا مروه څخه د صفا په لور دسعي دویم دور پیل کړئ بیا د شنو نښو تر منځ منډې ووهئ او صفا ته په رسېدلو مو دسعي دویم دور بشپړ شو دغه راز اووه دورونه بشپړ کړئ چې  له صفا څخه پیل کیږي او په مروه پای ته رسېږي او په هر دور کې په صفا او مروه قبلې ته مخامخ په دعا ودرېږئ او د شنو نښو تر منځ په دور کې منډې وهئ.

د سعي پای:

کله چې په اووم دور کې مروه ته را ورسېدلئ نو سعي مو بشپړه شوه اوس مطاف ته ولاړ شئ او د مطاف په څنډه کې دوه رکعاته نفل لمونځ ادا کړئ. [44]

 


[1] / معلم الحجاج ۲۰۸.

[2] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۳۸.

[3] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۳۹.

[4] / الفقه الاسلامی وادلته ۳/ ۱۸۳.

[5] / ردالمحتار علی الدرمختار ۲/ ۲۰۵ـ۲۰۶.

[6] / هدايه ۲/ ۲۲۶/ او ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۴۴.

[7] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۴۴.

[8] / سنن ابی داود ۴۱۴/ حديث شميره ۲۵۹۹.

[9] / مسلم حديث شميره ۳۳۳۹.

[10] / مختصر الفقه الاسلامی ۶۳۵.

[11] / حج وعمره سنت کی مطابق کيجئی ۳۸.

[12] / الاذکار للنووی /۲۹۱.

[13] / مسند احمد بن حنبل حديث شميره ۲۶۴۷۹.

[14] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۸۱.

[15] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۸۲.

[16] / معلم الحجاج ۱۲۲.

[17] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۸۳.

[18] / معلم الحجاج ۱۶.

[19] / البحر الرائق ۲/ ۵۷۲.

[20] / حج وعمره سنت کی مطابق کيجئ ۴۱.

[21] / البحر الرائق ۲/ ۶۰۵.

[22] / معلم الحجاج ۱۴۸.

[23] / الهدایه ۲/ ۱۸۱‍.

[24] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۲۲۵.

[25]  البحر الرائق ۲/ ۶۲۳.

[26] / البحر الرائق ۲/ ۵۷۲.

[27] / معلم الحجاج ۳۷۱.

[28] / البحر الرائق ۲/ ۵۷۲.

[29] / سنن ابی داود حديث شميره ۱۸۹۲.

[30] / البحر الرائق ۲/ ۵۷۸.

[31] / البحر الرائق ۲/ ۵۷۸ـ ۵۸۰. ارشادالساري ۱۳۹.

[32] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۱۹۵ـ۱۹۶.

[33] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۶۹۷.

[34]  / معلم الحجاج ۱۵۱.

[35] / معلم الحجاج ۲۱۲.

[36] / مسند احمد ۲۶۴۱۶.

[37] / رهنمائی حج وعمره .۲۴.

[38] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۲۴۲.

[39] / حج وعمره سنت کی مطابق کيجئ۴۶.

[40] / ارشاد الساری الی مناسک الملا علی القاری ۲۴۲.

[41] / حج وعمره سنت کی مطابق کيجئ ۴۶.

[42] / البحر الرائق ۲/ ۶۲۱.

[43] / رهنمائی حج وعمره ۲۵.

[44] / ارشاد الساری الی مناسک الملاعلی القاری ۲۵۶.

د ذوالحجې اتمه/ يوم التروية/ د حج لومړۍ ورځ

د حج مراسم لومړۍ تر پنځمې ورځې

د حج د لومړۍ ورځې کړنې

۱. د حج او احرام تياري

د ذوالحجې له اتمې ورځې څخه په مخکې شپه کې منی ته دتللو تیاري ونیسئ، وېښتان مو جوړ کړئ، برېتونه کم، او نوکان مو پرې کړئ، دغه راز د تخرګونو او له نامه لاندې وېښتان مو هم لرې کړئ .

۲. احرام، نيت او تلبيه

تمتع حج کوونکی دې د ذوالحجې په اتمه غسل یا اودس وکړي او ترې وروسته دې احرام وتړي، غوره ده چې احرام له مسجد حرام څخه وتړي، او په مسجد حرام کې په پټ سر دوه رکعاته لمونځ ترسره کړي، په دې شرط چې مکروه وخت نه وي، له لمانځه وروسته دې سر لوڅ کړي، او په زړه کې دې دحج نیت وکړي، او په ژبه دې داسې ووایي : اللَّهُمَّ إنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ فَيَسِّرْهُ لي وَتَقَبَّلْهُ مِنِّي .

ترې وروسته درې ځلي تلبیه ووایئ او دعاوې وکړئ، اوس محرم شوی او داحرام له ممنوعاتو څخه ځان ساتئ .

یادونه : افراد او قران حج کوونکي په احرام کې وي، نو ځکه هغوی به بیا احرام نه تړي .

یادونه : له احرام تړلو وروسته به ښځې دوه رکعاته لمونځ په خپلې عمارې کې کوي .

[irp][irp][irp]

۳. منی ته تلل

احرام مو وتړل شو، اوس د څلور ورځو اړین خوارکي او نور توکي له ځان سره واخلئ او دمنی په لور روان شئ .

منی ته د تګ لپاره د بسونو بند وبست هم وي؛ خو دګڼې ګوڼې له امله بسونه زیات وخت په بر کې نیسي او په بسونو کې ناست ناست تنګ شئ، نو که عذر نه لرئ، پلي منی ته ولاړ شئ، دمنی او مکې تر منځ د اوو کیلو مترو واټن دی، منی ته پر لاره تلبیه وایئ .

۴. منی کې شپه

په منی کې د عرفې شپه تېرول سنت دي، نو ځکه دا شپه په منی کې تېره کړئ .

۵. منی کې پنځه لمونځونه

په منی کې پنځه لمونځونه  (دماسپښین، مازدیګر، ماښام،ماخستن، او دعرفې ورځې دسهار لمونځونه ) اداکول سنت دي .

د ذو الحجې نهمه / د حج دوهمه ورځ (دعرفې ورځ)

د حج د دويمې ورځې کړنې

۱. منی څخه عرفات ته تلل

د ذوالحجې په نهمه (دعرفې په ورځ) دسهار لمانځه نه وروسته کله چې دلمر وړانګې په ځمکه خورې شي؛ نو دضب له لارې څخه عرفات ته مزل پیل کړئ، په لاره تلبیه لولئ او په عرفات کې کله چې جبل رحمت ووینئ تکبیر،تهلیل،استغفار او دعاوې وکړئ .

 ۲. عرفات کې د ودرېدلو طريقه

که شونې وي مسجد نمره سره نژدې واوسئ خوراک او څښاک نه وروسته او له زوال نه مخکې غسل یا اودس وکړئ، بیا که شونې وه مسجد نمرې ته ننوځئ، دامام خطبې په غور واورئ او دماسپښین او مازدېګر لمونځونه یو ځای دماسپښین په وخت کې ادا کړئ؛ خو پام مو وي چې یوځای لمونځونو ادا کولو لپاره یوڅه شرطونه دي، هغه په درېم څپرکي کې بیا وګورئ .

که له شرطونو څخه یو شرط هم پلی نشي، بیا به هر لمونځ په خپل وخت اذان او اقامت سره کوئ.

۳. په عرفات کې درېدل

له لمونځونو ادا کولو وروسته فورا عرفات کې د اوسېدلو خپل ځای ته ولاړ شئ، که شونې وي رحمت غره سره نژدې ودرېږئ او دجبل رحمت له پاسه مه خېزئ .

په عرفات کې قبلې په لور ودرېدل مستحب دي، خو کیناستی او څملاستی هم شئ .

۴. د عرفات دورځې کړنې

په عرفات کې دودرېدلو پر مهال دعاوې کوئ او دمه په دمه د دعاوو په منځ کې تلبیه وایئ، خپلو ګناهونو نه توبه وکاږئ او  الله جل جلاله څخه دګناهونو بخښنه وغواړئ، پام مو وي چې په دعاوو کې لومړی خپل ځان بیا مور او پلار او بیا نور ټول مسلمانان یادوئ، دغه راز د دې کتاب لیکونکی هم په خپلو دعاوو کې مه هېروئ .

که څه هم دعرفې په ورځ حاجیان روژه نیولی شي؛ خو غوره دا ده چې روژه ونه نیسي او نه هم زیات خوراک او څښاک وکړي، هسې نه چې په دواړ صورتونو کې پازاب شي .

۵. عرفات څخه دمزدلفې په لور

کله چې لمر ولوېږي،  تلبیې ویلو سره امام سره یا یوازې له عرفات څخه دمزدلفه په لور روان شئ، که په لاره  د خلکو ګڼه ګونه نه وي، نو یوڅه چټګ مزل کوئ او که ګڼه ګوڼه وي، بیا اهسته ځئ، خو پام مو وي چې له لمر لوېدلو نه مخکې عرفات څخه په وتلو دم واجبیږي .

۶. مزدلفه کې

کله چې مزدلفې ته ورسېږئ، لومړی غسل یا اودس وکړئ او مسجد مشعر حرام ته نژدې د عمومي لارې ښي خوا ته اوسېدل غوره دي، که دلته ځای نه وي، بیا مسجد مشعر حرام ته نژدې هرځای اوسېدلی شی؛ خو پام مو وي چې د محسر په ناو (وادي) کې اوسېدل روا نه دي .

۷. د ماښام او ماخوستن لمونځونه

مزدلفې ته له رسېدلو وروسته دماښام او ماخوستن لمونځونه یو اذان او یو اقامت سره یو ځای دماخوستن په وخت کې په جمعه ادا کړئ، عرفات کې یا په لاره دواړه لمونځونه ادا کول روا نه دي .

که مزدلفې ته دماښام په وخت کې ورسېدی، نو دماښام لمونځ کول روا نه دي څو دماخوستن لمونځ وخت نه وي داخل شوی .

۸. د مزدلفې شپه

مزدلفې کې د ماښام او ماخوستن له لمونځونو اداکولو نه وروسته، که شونې وي ټوله شپه په ذکر، تلبیه، حمد و ثنا، تلاوت، دعاوو او داسې نورو عباداتو تېره کړئ .

د ذوالحجې لسمه / يوم النحر/ دلوی اختر لومړۍ ورځ (دحج درېمه ورځ)

[irp][irp][irp]

د حج د درېمې ورځې کړنې

۱. په مزدلفه کې د سهار لمونځ

کله چې دسهار وخت داخل شي، نو په تیره (غلس) کې دسهار لمونځ امام سره یا یوازې  اداکړئ.

 ۲.مزدلفه کې درېدل

له لمانځه وروسته مسجدمشعر حرام ته نژدې دقبلې په لور ودرېږئ، تلبیه ووایئ، تسبیح او دالله r ستاینه اوثنا بیان کړئ او بیا لاسونه پورته دعاوې کوی.

۳. مزدلفې څخه دمنی په لور

کله چې لمر ختلو ته د دوو رکعاتونه په اندازه وخت پاتې شي، نو مزدلفې څخه دمني په لور روان شئ، په لاره کې وادي محسر څخه په منډه تېر شئ، دغه راز مزدلفې نه اویا ګیټی د جمراتو وېشتلو په موخه ټولې کړئ،  او ځان سره یې واخلئ، دلارې په اوږدو کې یا له بل کو ځایه څخه یې هم اخېستلی شئ .

۴. جمره عقبه (لوی څلی) وېشتل

له لمر ختلو وروسته په منی کې دجمراتو پل ته ولاړ شئ، لومړۍ او منځنۍ جمره پرېږدئ او جمره کبری (عقبه یا لوی څلی)  نه  درې ګزه لرې داسې ودرېږئ چې منی مو ښي خوا ته وي او کعبه مو چپې خوا ته وي، ګیټۍ  په ښي لاس داسې وولئ چې دجمراتو حوض کې ولوېږي او له هرې ګیټی سره دا دعا ولولئ : بِسْمِ اللَّهِ، وَاَللَّهُ أَكْبَر،ُ رَغْمًا لِلشَّيْطَانِ وَحِزْبِهِ، اللَّهُمَّ اجْعَلْ حَجِّي مَبْرُورًا، وَسَعْيِي مَشْكُورًا، وَذَنْبِي مَغْفُورًا.

د ذوالحجې د لسمې (دحج  ددرېيمې) ورځې درمي (جمرې ويشتلو) وخت

 دذو الحجې دلسمې ورځې له سهار سپېدو څخه د ذوالحجې دیولسمې ورځې له سهار سپېدو نه مخکې پورې دی؛ خو لمر ختلو نه تر زواله پورې یې سنت وخت دی، او له زوال څخه تر لمر لوېدو پورې یې مباح وخت،  او  له  لمر لوېدو څخه دیولسمې ورځې سهار سپېدو پورې یې مکروه وخت دی.

یادونه : د ګڼې ګوڼې له امله ښځو، ناروغانو یا کمزورو خلکو ته دشپې مهال رمي کول مکروه نه دي .

۵. قرباني

له رمي څخه وروسته په منی کې مجزرې ته ولاړ شئ او که په حلاله پوهېږئ په خپل لاس څاروی حلال کړئ او که په حلاله نه پوهیږئ، دبل چا په لاس یې حلال کړئ او که تاسو یې خوا ته ودرېږئ،بیا دقرباني یو څه غوښه ځان سره واخلئ؛ ځکه چې دخپلې قرباني غوښه خوړل مستحب دي او پاتې نوره  صدقه کړئ .

يادونه : له قرباني وروسته دقبلې په لور کښېنئ او دسر وېښتان وخرېیئ یا یې کم کړئ؛ خو خرېیل یې غوره دي، فکر مو وي چې دسر خرېیل له ښي خوا پیل کړئ .

يادونه : ښځه به دسر وېښتان نه خرېیي،  بلکې دګوتې دبند له  اندازې څخه یو څه زیات به یې  دسر له هرې غاړې کموي .

سنت اخېستل

 له وېښتانو خرېیلو یا کمولو څخه وروسته سنت اخېستلی شئ (برېتونه،دتخرګ،سپوخ وېښتان خرېیلی او نوکان پرېکولی شی) .

دسر له خرېیلو یا کمولو وروسته  خو سنت  اخېستلی شئ، خو پام مو وي چې له سر خرېیلو یا کمولو نه مخکې په سنت اخیستلو دم واجبیږي .

له ښځې پرته هر څه حلال شوه

دسر وېښتانو خریلو یا کمولو نه وروسته له ښځې نه پرته هغه ټول څه درته حلال شول چې داحرام له کبله حرام شوي وه.

۶. طواف زيارت (فرضي،افاضه يا رکن طواف)

له وېښتانو خرېیلو یا کمولو وروسته مکې ته ولاړ شئ او فرضي طواف (طواف زیارت،افاضه،رکن) ترسره کړئ، که چېره مو طواف قدوم سره سعي نه وي کړې او داحرام ټوکرونه مو هم نه وي لرې کړي؛ نو په طواف کې اضطباع او رمل دواړه وکړئ او که ګنډلي کالي مو اغوستي وي، بیا یوازې رمل وکړئ، اضطباع شونې نه ده او که طواف قدوم نه وروسته مو سعي کړې وي، بیا له طواف وروسته سعي به نه کوئ؛ نو ځکه به په طواف کې اضطباع او رمل نه کوئ .

د طواف زيارت وخت

دطواف زیارت وخت د ذوالحجې دلسمې ورځې له سهار سپېدا څخه پيل کیږي او د ذوالحجې د دولسمې ورځې تر لمرلوېدو پورې دوام کوي، خو دذوالحجې په لسمه ورځ یې ترسره کول غوره دي .

د طواف دوه رکعاته واجب لمونځ

له طواف کولو نه وروسته دمقام ابراهیم شاته که شونې وي او که نه دمسجد حرام په هره برخه کې دوه رکعاته واجب لمونځ وکوئ اوبیا که سعي کوئ،  نو دحجر اسود استلام وکړئ او له باب الصفا څخه صفا ته ورشئ او سعي وکړئ .

او که له طواف قدوم نه وروسته مو سعي کړې وي، نو بیا له طواف زیارت وروسته سعي مه کوئ؛ بلکې له د طواف له لمانځه او دزمزم اوبو له څښلو وروسته منی ته ولاړ شئ .

ښځه هم حلاله شوه

له سر خرېیلو یا کمولو وروسته له ښځې پرته ټول داحرام ممنوعات حلال شوي و؛ خو له طواف زیارت نه وروسته  درته ښځه هم حلاله شوه .

د ذوالحجې يوولسمه ورځ/ دلوی اختر دوهمه ورځ (د حج درېمه ورځ)

د حج د درېمې ورځې کړنې

۱. د تشريق شپې په منی کې

دتشریق دورځو شپې په منی کې تېرول سنت دي .

۲. ذوالحجې ديوولسمې ورځې رمي

سبا د ذوالحجې د یوو لسمې ورځې له  زوال وروسته د دریو واړو جمراتو رمي وکړئ، لومړی وړوکې جمره وولئ، ترې وروسته ودرېږئ  او دعا وکړئ، بیا منځنۍ جمره وولئ او ترې وروسته دعا وکړئ ، او په پای کې وروستنۍ جمره وولئ او ترې وروسته  مه درېږئ او مه دعا کوئ،  له رمي وروسته بېرته منی کې خپلې خیمې ته ستانه شئ او شپه  هلته تېره کړئ .

د ذوالحجې دولسمه ورځ/ دلوی اختر درېمه ورځ ( دحج څلورمه ورځ)

[irp][irp][irp]

د حج د څلورمې ورځې کړنې

۱. دذوالحجې ددولسمې ورځې رمي

سبا دذوالحجې په دولسمه ورځ له  زواله  وروسته هم درې واړه جمرات په هماغه ترتیب وولئ په کوم ترتیب چې مو پرون ویشتې وې .

۲. مکې ته تګ

ددولسمې ورځې رمي نه وروسته کولای شی چې مکې ته ولاړ شئ، خو غوره دا ده چې شپه په منی کې تېره  او له زواله  وروسته د دیارلسمې ورځې رمي وکړئ او بیا مکې ته ولاړ شئ .

حج بشپړ شو

حج مو بشپړ شو او څومره وخت چې په مکه کې اوسی، دغه وخت فرصت وګڼئ، نفلي طوافونه او عمرې کوئ خو پام مو وي چې عمره به دذوالحجې له دیارلسم تاریخ نه وروسته کوئ.

دذوالحجې ديارلسمه ورځ/د حج پنځمه او وروستۍ ورځ

د حج د پنځمې ورځې کړنې

۱. د ديارلسمې ورځې رمي

که د دولسمې ورځې له رمي نه وروسته مو مکې ته دتللو تکل وي، نو پام مو وي چې له لمر لوېدو نه مخکې مخکې له منی څخه ووځئ، که لمر ولوېږي،  بیا له منی څخه ددیارلسمې ورځې له رمي نه مخکې وتل مکروه دي، که څه هم په دې صورت کې درباندې ددیارلسمې ورځې رمي نه واجبیږي؛ خوکه د دیارلسمې ورځې سهار سپېدو پورې په منی که تم شوئ،  بیا درباندې د دیارلسمې ورځې رمي واجب ده او په هماغه طریقه به رمي وکړئ په کومه طریقه چې مو مخکې دوه  ورځې رمي کړې وه .

یادونه: که د دیارلسمې ورځې له سهار سپېدو نه وروسته،  له رمي پرته له منی څخه ووځئ،  دم  درباندې  واجبیږي .

د ديارلسمې ورځې درمي وخت

دیارلسمې ورځې درمي وخت  دهمدې ورځې له سهار سپېدو څخه  تر لمرلوېدو پورې دی .

له زوال  وروسته  تر لمرلوېدو پورې یې سنت  وخت دی .

له سهار سپېدو نه وروسته او زوال نه مخکې وختونه  یې مکروه دي .

یادونه: ددیارلسمې ورځې له لمر لوېدلو نه وروسته درمي وخت پای ته رسېږي چې وروسته ترې نه رمي روا ده او نه هم درمي قضاء، له دې وروسته یوازې دم واجبيږي .

 طواف وداع

کله چې مکې څخه ته تللو اراده مو وي نو طواف وداع به وکړئ فکر مو وي چې طواف وداع واجب دی او که پرته له طواف وداع څخه مو مکه پرېښودله نو له میقات څخه له وتلو مخکې درباندې واجب ده چې بېرته وګرځئ او طواف وداع وکړي او که له میقات څخه ووتئ بیا اختیار لری که ګرځئ او که دم ورکوئ خو دم ورکول غوره ده .

پاى

يادښت:

د حج په اړه د بشپړو معلوماتو او مسائلو لپار د مفتي عبدالحق حقاني د حج او عمرې لارښود کتلاى شئ. د حج او عمرې لارښود په (608) مخونو کې ليکل شوى دى، او افغان بنسټ چاپ کړى دى.

صافی بنسټ خبرتیا Safi Foundation Ads Donation

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
وسیع ویب
error: