بیولوژيطب

د انسان د بدن هډوکي (Human bones )

د انسان د بدن هډوکي Human bones

هډوکي يا عظام د انسان اسکليټي سيسټم جوړوي .غټ يا کاهل شخص ٢٠٥ هډوکي لري او ماشومان بيا د ٣٠٠ هډوکوسره دنيا ته راځي .چي وروسته د ماشوم د عمرپه زياتيدوسره د يوتعداد هډوکو د يو ځاي کيدو څخه د هډوکو په شمير کي کموالي ليدل کيږي .نوموړي ٣٠٠ هډوکي د دويم ترايميسټر څخه په نمو شروع کوي چي لمړي د غضروفو په شان بيا يو دبل سره يو ځاي کيږي او د هډوکي شکل ځانته اختياروي چي دغه حالت د (Ossification)پنوم ياديږي .او باالاخره ٢٠٦ ته يي شميررسيږي .

هډوکي څلور ډوله دي:

١- اوږده هډوکي :کوم چي قوي ،متکاثف او لږه انحنا لرونکي دي .
٢- لنډ هډوکي :کوم چي سپک دي .
٣- هموارهډوکي :کوم چي د متکاثف او اسفنجي هډوکو د يوي طبقي څخه متشکل دي .
٤- غيرمنظم هډوکي :چي د تکاثف لرونکو او اسفنجي هډوکو طبقي په مختلف تناسب سره لري .
هډوکي يودبل سره د مفاصلوپه وسيله سره يو ځاي کيږي او انساني اسکليټ جوړوي .

هډوکي لاندي طبقي لري :

١- Periosteum : يوه نازکه متکاثفه پرده چي د اعصابو او ويني د رګونونه جوړه شويده .او د هډوکي په تغذيه کي رول لري. ٢- Compact Layer : د هډوکي يوه سخته طبقه ده .چي په اکسري کي ليدلاي شي .او د Cancellous زياتي طبقي لري . ٣- Cancellous : دغه طبقه تر Compact طبقي لاندي قرارلري .چي د ټينګوالي په لحاظ تر Compact هډوکو سست دي . ٤- Bone marrow :لاندني طبقه د هډوکي تشکيلوي چي د ګاټه جيلي شکل لري او د ويني د حجراتو په جوړيدو کي ونډه لري.
د حاملګي په ١٣ الي ١٦ اوني کي د ماشوم د بدن غضروف په هډوکو بدليدل شروع کوي .چي کيداي شي په اکسري کي د هډوکي شکلونه وليدل شي .چي تقريبا تر ٢٥ کلني پوري هډوکي تکميل اونوره نمو نه کوي .د هډوکو په تغذيه کي کلسيم او پروټين دواړه عمده رول لري .همدارنګه د لمرشعا ،فاسفورس ،ويټامين ډي ،ويټامين سي او تمرين د هډوکو لپاره مهم دي .ددي دپاره چي هډوکي سالم وساتل شي نو د بايسکل ، موټرسايکل چلولو په وخت کي بايد Helmets استعمال شي چي يو مخصوصه خولي دي .او د نورو سپورټي لوبو لپاره بايد مخصوص لباس واغوستل شي .
د عمر په ٢٠ کلني کي د هډوکو تر منځ يوخاليګاه ليدل کيږي چي د Hyaline غضروفو پنوم ياديږي چي د عمر په تيريدو سره په همدغه ناحيي کي نورغضروفي حجرات اضافه کيږي او د Ossification يا د هډوکي د جوړيدو عمليه سرته رسيږي او هډوکي د مفصل په لور نمو کوي چي بالاخره د مفصلي سطحي ته د رسيدو سره د هډوکي نمو پاي ته رسيږي او نورهډوکي نمو نه کوي چي تقريبا تر ٢٥ کلني پوري دا دوره رسيږي .د هډوکو پراخوالي د Osteoblast حجراتو پوسيله صورت نيسي چي د هډوکو په باندني طبقه را پيچل کيږي او بالاخره سختيږي او په همدي شان د هغوي د پراخوالي سبب کيږي .

مختلف هډوکي په مختلفو ډولو نمو کوي:

مثلا : هموار هډوکي لکه د سرد کاسي هډوکي تشکل د Intramembranous Ossification پنوم ياديږي چي د يو خاص ارتباطي نسج چي د Mesenchyme په نوم ياديږي شروع کيږي او بيا وروسته يوه اندازه Mesenchyme پهOsteoblast حجراتو کوم چي د هډوکو جوړونکي حجرات دي بدليږي وروسته دغه Osteoblast حجرات د Mesenchymeپه شا وخوا باندي راپريوزي چي لمړي کي دغه ساختمان ډير نرم وي او وروسته په تدريجي ډول د هډوکي د نورو حجراتو لکه Osteoclast په کمک په سخته طبقه چي Compact ده بدليږي .
او د تني او نهاياتو هډوکو تشکل بيا د Endochondral Ossification په نوم ياديږي .چي لمړي غضروف تشکل کوي او بيا Osteoblast او د ويني رګونه ددوي د منځ څخه تيريږي او بالاخره غضروف په هډوکي بدليږي . Ontogenesis Imperfect a چي يو جنيتکي تشوش دي چي د هډوکي نمو په غير نارمل شکل سره وي .نوموړي حالت د يو پروتين د تنقيص له امله چي د Collagen 1 پنوم ياديږي رامنځته کيږي .چي نوموړي د غضروفو د ساختمان يا شکل متاثره کوي .پداسي حال کي چي غضروف د هډوکو د نمو دپاره لازمي دي .او په جنين کي د هډوکو د صحي نمو د سختي سبب کيږي .په شديد حالت کي د هډوکي د ماتيدني سبب کيږي .پداسي حال کي چي ماشوم په رحم کي وي .
د هډوکو مواد د کولاجن ،فاسفورس،سوديم او کلسيم څخه عبارت دي .چي کلسيم د هډوکو د سختي سبب کيږي .او همدارنګه د ضرورت په وخت کي کيداي شي ددي کلسيم څخه د بدن په نورو ناحيو کي هم استفاده وشي .د ويني د حجراتو زياته برخه د هډوکو د مغزوپواسطه توليديږي .د هډوکو په مغزکي stem cells شامل دي چي د ويني د سروحجراتو،Platelets ، او سپينو حجراتو په ترکيب کي برخه اخلي .هډوکي د نورو هډوکوسره د Ligament پواسطه ارتباط لري .

د سرکاسه :

د سرکوپړي چي د هموارهډوکو له جملي نه ده چي د دماغ د پوښلو او ساتني وظيفه لري .او همدا شا ن د مخ د څيري د جوړښت سبب کيږي .د کوچنيوالي په دوره کي اته هډوکي چي عبارت دي له :يو Frontal bone ،دوه Temporal bones ،دوه Parietal bones ،يو Occipital bone ،او يو Sphenoid bone يو دبله سره يو ځاي کيږي .ماشومان په لمړيو کښي د سرکاسي د هډوکو تر منځ فاصلي لري او ډيرنرم وي چي د زيږيدني په وخت کي دي ته اماده شي تر څو د ولادي کانال نه په اساني خارج شي .همدا رازيو تعداد نورهډوکي لکه د پورتني زامي هډوکي Maxilla bone او کښتني زامي هډوکي Mandible bone او نور مختلف هډوکي د پورتني د سر د هډوکوسره يو ځاي کيږي او د سرد کاسي د جوړښت سبب کيږي .

شمزي Spine :

شمزي د ٢٤ غيرمنظم هډوکونه ( Vertebrae) ، sacrum او coccyx څخه تشکيل شويده .پورتني اووه vertebrae د رقبي فقراتو پنوم ياديږي چي غاړه جوړوي .ورپسي ١٢ صدري فقرات چي د پښتي سره وصل دي .او اخرني ٥ فقري په lumber او کښتني ناحيه کي قرار لري .نوموړي فقري د Disk پواسطه يو دبله سره جلاشوي دي .sacrum د Lumber فقراتو لاندي موقعيت لري او دهغه څخه لاندي Coccyx موقعيت لري .
د شمزي کښتني برخه په موازنه او د وزن په زغملو کي کمک کوي .د sacrum هډوکي بيا د کونغري يا pelvis يا د کوناټي د هډوکي (hip bone ) سره وصل دي .

پښتي Ribs :

پوښتي يو قفس شکل رامنځته کړي کوم چي د اعضاوو د محافظت سبب کيږي .لکه : زړه ،سږي او ينه .عموما انسان ١٢ جوړي پښتي لري .کله کله يوکس يوه جوړه اضافه يا کمه پښتي لري .پورتني ٧ پښتي د sternum سره نښتي دي .چي sternum بيا clavicle سره وصل دي .

اندامونه limbs :

هر بازو د يو اوږد هډوکي لرونکي دي چي د Humerus پنوم ياديږي .او دوه نو اوږده هډوکي بيا په ليڅه (Forearm ) کي ليدل کيږي چي د ulna او Radius پنوم ياديږي .د لاس د بند هډوکي د carpals پنوم ياديږي .اوږدترين هډوکي د ورانه هډوکي دي چي د Femur پنوم ياديږي .او بيا د ځنګانه نه تر بجلکو پوري د دوه نور اوږده هډوکي د Tibia او Fibula پنوم وجود لري .د بجلکي هډوکي د Tarsal پنوم ياديږي .او metatarsal او metacarpals بيا د پښواولاسو هډوکي دي .اود پښو او لاسود ګوتو هډوکي بيا د Phalanges پنوم ياديږي .
هډوکي د سختو اعضاوو له جملي څخه دي .چي د ملا دتير لرونکو د داخلي اسکليټ په جوړښت کي برخه لري .دوي د بدن د اعضاوو د حمايي او ساتني سبب کيږي .دوي د ويني د سره اوسپين حجراتو په توليد او منرالونو په ذخيره کي هم ونډه لري .دوي د متراکم يا غليظ (Connective tissue ) د ډولو څخه دي .هډوکي مختلف شکلونه لري او مغلق داخلي او خارجي ساختمان لري .يو د نسجو څخه چي د هډوکو په جوړښت کي برخه لري د عظمي نسج (Osseous tissue) يا (Bone tissue)چي په کافي اندازه معد ني مواد لري عبارت دي .
دوي هډوکي ته ټينګوالي يا سختوالي وربخښي .نور قسمونه د انساجو چي په هډوکوکي ليدل کيږي عبارت دي د Marrow ،Endosteum ،Periosteum ،Nerve ،Blood vessel ،او Cartilage څخه . د زيږيدني په وخت کي تقريبا د ٢٧٠-٣٠٠ څخه هډوکي موجود وي .چي وروسته د ماشوم په غټيدو سره بعضي هډوکي يو دبل سره يو ځاي کيږي او باالاخره د غټوالي په وخت کي ٢٠٦ ته يي شمير رسيږي .د انسان په بدن کي تر ټولو اوږد هډوکي د فخذ يا ورانه (Femor) هډوکي دي اوکوچني ترين هډوکي په منځني غوږ کي د اوريدلو هډوکي (Auditory ossicles)دي .

د هډوکو وظايف :

هډوکي ١١عمده وظايف لري :
A – ميخانيکي وظيفه:
١- ساتنه يا حفاظت :هډوکي د داخلي اعضاوود ساتني سبب کيږي .لکه دماغ چي د سرد کاسي پواسطه او پښتي زړه او سږو د ساتني سبب ګرځي .
٢- ساختمان :هډوکي د انسان د استناد سبب ګرځي تر څو نوربدن حمايه کړي .
٣- حرکات :هډوکي ،اسکليټي عضلات ،ligaments ،Tendons او مفاصل يا بندونه په ګډه کارکوي ترڅويوه برخه يا ټول بدن تنظيم يا سنبال کړي .
٤- د اوازبدلون يا Transduction:په غوږ کي د اوريدلو لپاره مهم دي .
B – Synthetic وظيفه:
٥- د ويني توليد :د هډوکي مغزچي د اوږدو هډوکو په medullary cavity کي او Cancellous Bone پهInterstices کي ځاي لري د سره حجراتو په توليد کي رول لري چي د Hematopoiesis پنوم ياديږي.
C – Metabolic ميتابوليکي وظيفه:
٦- د منرالونو د ذخيره کيدو وظيفه لري .ډيرعمده يي د کلسيم او فاسفورس څخه عبارت دي .
٧- د نمو د فکتورذخيره کيدنه :لکه insulin –like growth factor ،بدليدونکي يا Transforming د نمو فکتور،د هډوکو مورفوجنيتيک پروتينونه او نور…
٨- د شحم د ذخيره کيدو وظيفه : د هډوکو ژړ(زيړ)مغزيا yellow bone marrow د شحمي اسيډونودذخيري په شکل کارکوي ٩- د Acid base په موازنه کي رول لري :د القلي مالګو په جذب يا خپريدلوسره د ph د تغيراتو په مقابل کي ويني ته د Buffers خاصيت ورکوي .
١٠- د توکسيک يا زهرجنو موادوپه Detoxification کي رول لري .د هډوکي انساج د درنوفلزاتو او نورو اجنبي عناصرود ذخيره کيدو سبب کيږي .او ددوي دليري کيدوسبب د ويني څخه کيږي .تر څو د مضرو تاثيراتو څخه يي نورانساج وساتل شي .چي وروسته په تدريجي ډول اطراح يا د بدن نه خارجيږي .
١١ – د اندوکرايني عضوي په شکل عمل کوي : هډوکي د فاسفيټ ميتابوليزم د فبروبلاسټ د ٢٣ نمبر د نمو د فکتورپه ازاديدلو سره کنټرولوي .کوم چي په هډوکو باندي عمل کوي تر څو د فاسفيټ په دوهم ځل جذب کي کمبود رامنځته کړي .د هډوکي حجرات د Osteocalcin پنوم هورمون هم افرازوي کوم چي د ويني د ګلوکوزد کنټرول په تنظيم کيدواو شحم په ذخيره کي مرسته کوي .همدارنګه Osteocalcin د انسولين افرازاو حساسيت د زياتوالي سبب کيږي .پدي ډول چي د پانقراص د بيتا حجراتو څخه زيات انسولين افرازشي .او په عين وخت کي د شحمي حجرات امرکوي ترڅو د Adiponectin پنوم هورمون افراز کړي کوم چي د انسولين د حساسيت د زياتوالي سبب کيږي . او هم د انسولين د توليد کوونکو حجراتو د زياتوالي او د شحمو د ذخيره کيدو د کميدو سبب کيږي .

هډوکو ميخانيکي خاصيت :

د هډوکي ابتدايي نسج چي د عظمي نسج پنوم ياديږي په نسبي ډول سخت او سپک وزن لرونکي موادو څخه ترکيب شوي دي .چي زياته برخه يي کلسيم فاسفيټ تشکيلوي .همدغه د هډوکي نسج دي چي هډوکي ته سختوالي وربخښي .ددوي لوړترين طاقت د فشردګي د170MPa(1800kgf/cm2) په اندازه دي .او د کشش طاقت يي د 104-124MPa او ډير کم د Shear stress توان يي د 51.6MPa څخه عبارت دي .يعني هډوکي د فشاريا پوري وهلو په مقابل کي په ښه ډول مقاومت کوي. ولي د کشش او تاويدني په مقابل کي کم مقاومت ښيي . کله چي هډوکي په ابتدايي مرحله کي د ماتيدني وي نو د پام وړاندازه د الاستيکيت لرونکي وي .چي کولاجن په کمه اندازه مرسته ورسره کوي .ټول هډوکي کي مړه او ژوندي حجرات په يو منرال لرونکي عضوي Matrix کي موجود دي کوم چي د هډوکي نسج جوړوي .

د هډوکي جوړښت :

Compact (cortical) bone: سخت ترينه طبقه د هډوکي خارجي طبقه ده چي د Compact bone د نسج څخه ترکيب شوي ده. دوي په کمه اندازه خاليګاوي لري. Trabecular(cancellous or spongy)bone :د هډوکي د کتلي ٢٠% جوړوي .په Compact هډوکي کي وينه د هډوکي پواسطه احاطه شوي ولي په Trabecular شکل کي هډوکي د ويني پواسطه احاطه شوي دي . د هډوکي په جوړښته کي مختلف حجرات برخه لري .

اوسټيو بلاسټ حجرات :

د يوي هستي لرونکي حجراتو څخه عبارت دي چي د اوسټيوپروجينيتور حجراتو څخه په وجود راځي دوي د هډوکي په سطحه باندي قرار لري .چي يو پروتيني مغلق جوړوي چي د osteoid پنوم ياديږي چي وروسته هغه منرلايز کيږي او هډوکي تشکل کوي .Osteoblast يو هورمون هم جوړوي چي د پروسټاګلانډين پنوم ياديږي چي پخپله په هډوکي عمل کوي .دوي په قوي شکل سره د الکلين فاسفيټ پنوم انزايم توليدوي .کوم چي د هډوکي په منرلايز کيدو کي ونډه لري.او هم د Matrix proteins کي رول لري .اوسټيوبلاسټ د هډوکو اومه حجرات دي .چي د هډوکي په Matrix کي په اوسټيوسايټ باندي بدليږي کوم چي پاخه حجرات دي . اوسټيوبلاسټ حجرات ابتدايي غيرفعاله حجرات دي چي د هډوکي ټوله سطحه پوښي او همدارنګه د يوي مانعي په حيث د بعضي ايونونوکارکوي .
اوسټيوسايټ د اوسټيوبلاسټ څخه منشه اخلي .کوم چي د هډوکي د Matrix پواسطه چاپيرشوي وي .ددوي تر منځ کومه فاصله چي وجود لري د Lacunae پنوم ياديږي .اوسټيوسايټ د هډوکو په جوړښت ،د Matrix په څارنه ،او د کلسيم په Homeostasis کي برخه لري.همدا ډول دوي د ميخانيکي حسي اخذو په ډول هم وظيفه تر سره کوي .چي د هډوکوجواب د stress او ميخانيکي وزن په مقابل کي کنټرولوي .دوي د هډوکي پاخه حجرات دي . اوسټيوکلاسټ حجرات د هډوکي په جذب کښي رول لري .په دي ډول د هډوکي د ماتيدو سبب کيږي .نوي هډوکي بيا تشکيل کيږي د اوسټيوبلاسټ پواسطه باندي .اوسټيو کلاسټ حجرات اوږدي وي .د زياتي هستو لرونکو وي چي د هډوکي په سطحه قرار لري.

ماليکولي ساختمان Matrix:

د هډوکي زياته برخه تشکيلوي .دوي عضوي او غيرعضوي برخي لري .هډوکي د همدغي برخي د سختيدو نه رامنځ ته کيږي چي د حجراتو د ايساريدو سبب کيږي .وروسته دغه ايسار شوي حجرات د اوسټيوبلاست څخه په اوسټيوسايټ باندي بدليږي.

غيرعضوي برخه :

د هډوکي غيرعضوي ترکيب د کاربن لرونکي هايدرو اوکسي اپيټايټ اود کم مقدار کرستل سره تشکيل شوي . Matrix په شروع کي د غيرمنرالايز شوي اوسټوييډ په شکل وي .په دي منرالايز کيدني کي اوسټيوبلاسټ چي د افرازي ويزيکلونه چي الکلين فاسفيټ لري برخه لري. د فاسفيټ ګروپونه سوري کيږي او د فاسفيټ او کلسيم په رسوب کي عمل کوي .وروسته له هغه ويزيکلونه چاودنه کوي او د Crystal لپاره د يو مرکز په شکل وظيفه تر سره کوي تر څو نمو وکړي .

عضوي برخه :

عضوي برخه د لمړي شکل کولاجن څخه ترکيب شوي ده .چي د حجري په داخل کي د tropocollagen په شکل تر کيب کيږي او وروسته صادريږي .اود فيبريلونو جوړوي .همدارنګه مختلف اقسام د نمو د فکتورونو هم ددوي په ترکيب کي برخه اخلي .چي وظيفه يي تر اوسه نه ده معلومه .
او هغه فکتورونه عبارت دي له :Glycosaminoglycans ،Osteocalcin ، Osteonectin ، Sialoprotien او Osteopontin . يواځني فرق د Matrix او نورو حجراتو دادي چي Matrix د هډوکي سخت ترينه طبقه ده .
ډاکتر بشيراحمد (محبوبي )

donate

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: