بیولوژي

د افغانستان طبیعی ځنګلونه

په هیواد کی طبیعی ځنګلونه دو عمده ډوله دی ستن پاڼۍ ( سوزنی برګان) ، پلن پاڼۍ ( پهن برګان ) دا ځنګلونه له ۵۸۰ مترو په لوړوالی د بحر له سطحه د ننګرهار او کنړونو په ساحوکې تر ۳۳۰۰ مترو په لوړوالی د بحر له سطحه په نورستان او پکتیا کی دی .

الف – پلن پاڼۍ ځنګلونه :

په افغانستان کې یو زیاد تعداد پلن پاڼۍ نباتات وجود لری ، چې یوه لويه او وسیع ساحه یی احتواکړیده دا پلن پاڼۍ عبارت دی له :

څیړی يا بلوط Quercus baloot :په کنړونو او پکتیا کی یی لویه ساحه نیولی ده .

غوړه څیړی  (      Oak  )   علمی نوم       Quercus semicarpifolia

سپيره څیړی (Oak  )   علمی نوم   Quercus deletata

مارو  علمی نوم    Quercusdilatata: دا هم څیړی ده په کنړونو او پکتیا کی .

کچو علمی نوم           Quercus semicarpifolia: په ۲۰۰۰ – ۲۵۰۰ مترو ارتفاع کی په پکتیا او کنړونو کی .

ښوون (زیتونOlea ferraginea        علمی نوم   (: دا غرنی ښوون په کنړاو پکتیا کی .

سکساولHaloxylon ammodendron : په هیواد کی څلورډوله سکساول پیداکیږی چی عبارت دی د تورسکساول ، (Haloxylon persicum)  ، سپین سکساول (Haloxylon ammodendron) ، د سکساول (haloxylon salicornicum) ،د بامیان سکساول haloxylon) multilorum.)   د سکساول ونی په مالګینو خاورو کی نمو کولی شی او د وچوبی سره مقاومت لری . لیلی دښته کی ، حیرتان او د امو په غاړو کی دی .

پسته علمی نوم   pistaceae vera:د پسته ونی له میلاد څخه ۳۰۰ کاله مخکی موجود وو او اصلی ټاټوبی یی افغانستان ، ایران ،ترکیه او هندوستان ښودل شوی دا ونی ۵-۶ مترو پوری لوړوالی لری او ۱۰-۱۵ کلونو کی په حاصل راځی او ویل کیږی ۱۰۰۰ کلونه عمر لری .

غرنی بادام amygdales communis: په سهیل لویدیځ ساحوکی یی انتشار موندلی.

چار مغز Juglans regia:  اصلی وطن یی بالکان او اسیایی هیوادونه او افغانستان ښودل شوی دی دا ونی چی شل کلنی شی نو حاصل نیسی .

ب- ستن پاڼۍ :

په ډیری هیوادو کی اوس ستن پاڼۍ ځنګلونه ته ترجیح ورکول کیږی د صنعت لپاره ښه لرګی لری

لمنځ cedrus deodara:  لمنځ ونی د همالیا په شمال لویدیځ کی ، بلوچستان او د هیواد په سهیل لویدیځ کی خپاره شوی .

سرپ ( Spruce  picea smithiana : د سرب ونی په پکتیا ، کنړ او لغمان کی له لمنځی ورسته په دوهمه درجه لرګی لری .

بیجور (  Fir  )      Abies spectabilis   : په کم اندازه په کنړ و لغمان او پکتیا کی دی  سیوری خوښونکی ونی دی  لرګی یی  په صنعت کی استعمال لری .

نښتر ( انگلیسیBlue pine     )   pinus wallchiana:  د لغمان په الینګار د څیړی ، مارو او کچوسره ګډ دی .

ارچه    ( انګلیسی    Deodar)  Cedrus deodara  دا هم نښتر دی خو لږ غوړ دی .

جلغوزه     pinus gerardiana : د هیواد په ټولو ځنګلی ساحوکی ننګرهار ، لغمان او پکتیا کی دی د جلغوری لرګی په صنعت کی خاص اهمیت نلری .

سپین کاج   pinus silivestris : د دی ونو اصلی ځای اروپا ښودل شوی په کال ۱۳۳۰ – ۱۳۴۰ کی په کابل کی راوړل شوی د قرغه په بند ، د کابل پوهنتون ، مرنجان غونډی کی کرل شوی دی چی د کابل سره توافق لری په ازادو ساحوکی ۱۵-۲۰ کلونو کی او په ځنګلی ساحوکی ۳۰-۴۰ کلونو کی حاصل کوی .

تور کاج pinus nigra : دا ونی هم له خارجه راوړل شوی او کابل کی کم دی .

ناجو.pinus helepensis  یا    Pinus eldarica  : اصلی وطن یی د مدیترانی بحیره ، سوریه او ترکیه ښودل شوی په ۱۳۳۰-۱۳۴۰ کلونو کی کابل ، کندهار ، هرات ، جلال اباد ته معرفی شوی لرګی یی په صنعت کی متوسط اهمیت لری .

شنی ‏khinjuk ‎‏ ‏pistacia‏ ،   ګورګورهReptonia baxifolia  ‎‏ ،    ګزTamarix articulata، ارغوان ‏cercis griffithii‏     ، غوړاسکی      Dodonia viscosa  ، پشه خانه  Ulmus compestris   ، پشه ازاد    Ulmus wallichiana ، یاسمن Syringa emodi   ،نسترن    ،      ,    Callistemon veminalisګل بید  Callistemon veminalis    اکاسی             muscataGleditschia triacanthos              ،  سنځله  Elaeagnus latifolia   ،  بکیاڼه (رنګان)   Melia azedarach   ، سروه Cupressus torulosa   ، شنګ Fraxinus floribunda  ، شیشم  Dalbergia sissoo   ،   یوکالپتوس   ( انګلیسی Blue gam) Eucalyptus globulus ، یوکالپتوس (     انګلیسی       (   Lemon scented gum E. citriodora      ،   ګنډیری  Rahazya stricta    ،  خمزوری       Withania coagulans     ،   مرخڼی ( عناب ترش )       Zizyphus muritiana    ،   سپلینی   Calotropis procera   ، اصیل ګنډیری     Nerium oleander     ،املوک   Diospyrus lotus    ،  او نور مو په غرونو او  رغونو کی  پراخه  ساحه احتوا کړی  .

طبی اوګټور بوټی په ټول هیواد کی وو او اوس هم په پراخه پیمانه شتون لری  .

‏کرنیزی ځمکی ، ځنګلونه ورشوګانی مو درلودی ‏ په  مختلفو ملحوظاتو د پراخو ځنګلونو او پراخو ورشوګا نو  د  تخر یب  او یجاړی شاهد  وو او دا  لړی اوس  هم په چټکی روانه  ده  عاقبت  په  ‏خیر.

د نفوس د بی کچه زیادښت  سره  خلکو  زراعتی  ځمکی کورونه اباد کړل په هیواد  کی  د قانون او یا اصول  نه  شتون  چی  ‏د کار ممانعت  وکړی  هیواد  همدا اوس د  دښتی حالت غوره کړی اوپاتی کرنیزو  ځمکوعاقبت هم ښه نه دی د اورښت  اندازه  ‏همدا  اوس  په  کراتو  کمه  شوی،  که  اورښت هم  اوشی  د سیلابونو  په  شکل  به  وی ،  د خاوری  سطحه  د حاصل  لپاره  کمه  شوی  ‏کرنیز فرش به  نور هم  کم  شی  ،  د  ژوو  ژوند  د کلک  ګواښ  سره  مخ  دی  د دی  حالت  سره  به  ډیری ډیری  سر خوږی  پیدا شی ‏ جوی  اخلالات  به  هم  پیدا  شی او نوری سلګونی ستونزی  دنړۍ ۸/۱ برخه خلک په داسی ځایونوکې ژوند کوي چې کلنۍ داورښت اندازه یې په منځني ډول mM200-0.01 ملی متره وی داځایونه دوچ اقلیم لرونکی دی افغانستان هم دوچ اقلیم لرونکی هیواد دی چې کلنۍ اورښت mM200 – 100 ملی لیتره دی دهیواد توپوګرافی دکارماهرینو په حواله هیواد په شپږواقلیمی سیمو یا برخو ویشی :

ګرم بیابانی وچه هوا چی دباران اوسط ییmM 80-70 دی .

غرنی هوا لکه دسپین غر،هندوکش، سالنګ منطقی.

مدیترانیاوی اقلیم mM 400-250 ملی متره باران لکه دننګرهار ،لغمان ،پغمان ،کنړسیمی .

استیپی اقلیم mM 300 ملی متر اقلیم دبغلان، کندز،میمنه سیمی .

موسمی اقلیم mM 680 – 460 ملی متره  باران پکتیا ،پکتیکاسیمی .

تندرالپی اقلیم لوړی منطقی چی ارتفاع یی 3000-2500 متره دبحر له سطحه لوړدی چی زیاتی واوری اوری.

دا چی  شنه  نمو  د انسان  د ژوند  او د نورو ژوند یو لپاره  په  ‏اکوسیستم  کی  مهم  دی   چی د شنی  نمو لپاره  باید موجود کرنیزی  ځمکی  حفظ  او  وساتل  شی بزګرانو  سره  لازمی مرستی اوشی تر څو یو ‏متوازن کرنه  لاس ته  راشی ، د  طبیعی زیرمو نه  داسی  استفاده  وشی تر څو د نورو نسلو نو د بقا او د خطر څخه  د بچ  کیدو لار وی

يو هکتار ځنګل کولاى شي ٣٥ ټنه ګرد او غبار جذب کړي همدا علت دى کله چې انسانان په ځنګلونو کې تګ او راتګ کوي د هوا د پاکي او لطافت احساسوي . چې د روح سکون او ارام ورته حاصلوي او د خوشحالۍ حس کوي .

ډير ځل ليدل شوي دي چې د چورلکو (طيارو) نامطلوبه  اوازونه، ډير صنعتي فابريکي او  د خلکو ګڼه ګوڼه د انسانانو د نا ارامی او ناراحتي سبب ګيږي چې دا رنګه ستونزي او مشکلات د انسان صحت لپاره ډيرې ناوړه اغيزي له ځان سره لري دا  ټول هغه  شیان دی چی طبیعی  ستری زیرمی  د  منځه لاړل  که دولت   پاملرنه  و نه کړی  او ولسی  خلک   د دی  ستری ‏غمیزی په کنترول  کی  ونډه  وانخلی  د زیاتو نورو بدبختیو شاهد به یو.‏

‏1)‏ ځنګلونه   یو  څه  د  جنګ  په  وجی  و سوزیدل او تخریب  شول .‏

‏2)‏ زیات  یی  د  لرګیو د  قاچاقبرانو  په  واسطه خارج  ته  قاچاق  شول .‏

‏3)‏ د  دښمنانو د دسیسو په  وجه  د بی تعلیمو کسانو پواسطه  له ریښی  وویستل  شول.‏

‏4)‏ د  بیکاری او بی  روزګاری  قربانی شول .‏

‏5)‏ د  زور واکو پواسطه  یو څه غصب شول.‏

‏6)‏ د  وچکالی  له  وجه  وچ شول .‏

‏7)‏ د  اوبه خور(ابیاری )  اوبونه شتون له وجه وچ او له منځه لاړل .‏

‏8)‏ دځنګل او ورشوګانو  څخه  غیرمنظمه ګټه اخیستنی په وجه له منځه لاړل  .‏

‏9)‏ د  افاتو او امراضو  شیوع  او نه کنترول .‏

‏10)‏ د وحشی  ژوو ښکار او  مهاجرت . ‏

د  ځنګلونو  د  ساتونکي  ارزښت  په  سلسله  کې  داسې  ويلی  شو ،  چې  ورېدلې  واورې  به  غرونو کې  د  ونو  د  سيوري  لاندې  واقع  کيږي او  د  وخت  په اوږ دو  کې  ويلې  کيږي ، چي  ويلي شوې واورې  او د  هغې  اوبه  د ځمکې او  د  ونو  د ريښو له کبله چې  په  ځمکه  کې  درزونه  ايجاد  کړي جذبوي .

بادونه  که  له  يوې  خوا  د  خاورې  د  بې ځايه  کېدو اسباب  برابروي  له  بلې  خوا  د  هوا  د  نسبتي لنده بل  د  کمېدو ،  د  وريځو  د  انتقال  او  د  باران  د  نه کېدو  لپاره  شرايط  برابر وي . چې  البته  د  ونو  او ځنګلونو  سره  د  ټکر  په صورت  کې  شدت  يي  ماتيږي  او ناوړه  اغيزې  یې  کميږي .

همدارنګه  په  ټيټو ساحو کې  د  چينو  او هم  د  کاريزونو  د  ښيرازه  کېدو  سبب  تر څنګ  په  کرارې  سره  ،  ويلې  کېدونکې  واورې او  په  ځنګلونو  باندې  وريدونکي  بارانو نه  د  غرونو د سطحو  څخه  د  خاورې  د  بې  ځايه  کېدو  او  هم  د سيلابونو  د  جوړېدو سبب  نه  ګرځي .

له  بلې  خوا  د  خاورې  د  نه  مينځل  کيدو  او  هم  د  سيلابونو  نشتوالی  د  سيندونو  په  مسير او امتداد  کې  د  جوړ و شویو بندونو د  ډکېدو  او  د  عمر کمېدو  سبب  نه  ګرځي .

په  کرارې  سره  ويلې کيدونکې  واورې  د  کال  په  اوږدو  کې سيندونو ، ويالو ، چينو ، څاګانو او کاريزونو ته  اوبه  ورکوي .

. تجربو ښودلې ده چې هغه وګړي چې په ځنګلونو او يا ځنګلونو ته په نژدي سيمو کې ژوند کوي جسماً او روحاً تکړه او تندرسته وي . نظر هغه کسانو ته چي په صنعتي مرکزونو او هوائي ډګرونو ته نژدي ژوند کوي.

د پخوانیو ځنګلونو د ساتلو او د نوو مصنوعی ځنګلو نو د ایجاد لپاره لازم دی چی عامو خلکو ته د ځنګلونو د ګټو ، ساتلو او زیادښت درسونه او کورسونه ایجاد او عملی کار باید وشی او پیشنهاد کوم :

‏1.‏ د  محیطی  علومو ښوونه  او  روزنه  د طبیعی زیرمو د ساتنی لپاره  ښه لار ده.‏

‏‏2.‏ د هوا  د  پاکوالی  د  پاره  د  نباتی کمر بند څخه  استفاده حتمی او لازمی ګڼم  .‏

‏3.‏ خلکو ته  د کار پیدا  کول او مصروفیت لازمی ګڼم .‏

‏4.‏ د نفوسو  کنترول یو عمده او اصلی نقطه ده د نورو ګڼو ښیګڼو برسیره د ځنګل په ساتلو مثبت رول لری .‏

‏5‏. بی  کوره خلکو  ته  د کور ونو  ویش او توزیع په غیرکرنیزو ځمکو کی .‏

‏6.‏ د متخصصینو  دایمی  کمیسون.

7.ددولتی فارمونو جوړول او نویو کرنیزو ځمکو ته د اوبو رسول .

  1. د پیله ورۍ او شاتو د مچیو د روزنې پرمختیا.

9 د ځنګلونو ساتنه او پراختیا.

10.د فني زراعتي پرسونلونو روزنه او د تحقیقاتی مرکزونو جوړول

11.د زراعتي تخنیک رواجول او د کرنیزو امراضو او آفاتو په ضد مبارزه.

12.د تخمونو اصلاح کول د څارویو د روزنې پراختیا.

.د کرنی په سکتور کی د اوبخور سيستم د بيارغونی او پراختيا له لاری د بڼوالی او مالداری د توسعی خواته پاملرنه هم زموږ د کورنيو توليداتو دزياتيدو تضمين کوی او هم د ټول وخت لپاره داستخدام شرايط په فوق العاده ډول مهيا کيدای شی.

يوه مشهوره خبره ده چی: تجربه د علم مور ده!  په دې توګه به ان شاءالله افغانستان وکولاى شي دتيرو تجربو څخه په استفادی د پرمختګ بهير ته ډېر ښه لورى ورکړي

donate

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: