اروپاد نړۍ هیوادونه

ايټاليا

ايټاليا هیواد

د ايټالياجمهوريت د اروپا په جنوب كې پروت دى او د ايټالياپه ټاپووزمه سربېره د مديترانې ، سيسيل او سارډينا دوه لوى ټاپوګان هم پكې شامليږي .

ايټاليا په شمال كې له فرانسې ، سوئيس ، اسټريا او سلوانيا سره پوله لري . ايټاليا په خپل ځان كې هم دوه خپلواك ايالتونه لري چې يو يې واټيكان او بل يې سان مارينو دى .

د ايټاليا هوا په شمال كې د الپ د غرونو له كبله سړه او په جنوب كې وچه او ګرمه ده . د دغه غرونو لوړه نقطه د مونته بيانكو غر دى .

دغه هيواد د ډيرو اروپائي هيوادونو د كلتور او هنر د پنځون ځاى په اروپا كې د رنسانس د پړاو زانګو هم ګڼل كيږي . د ايټاليا پلازمينه رم دى چې په نړۍ كې د كاتوليك مذهب او لوديځې نړۍ د تمدن مركز دى .

اوس مهال ايټاليا له پرمختللو هيوادونو ګڼل كيږي چې په نړۍ كې د ناخالص توليد اوومه درجه هم لري . همدغه راز ايټاليا د ملګرو ملتونو ، اته ډلې او اروپايي اتحاديې غړيتوب هم لري . ايټاليا په ۲۰۰۷ ميلادي كال كې د ملګرو ملتونو د امنيت شورا دائمي غړى هيواد هم ومنل شو .

ايټاليا بډايه تاريخ لري چې نه يواځې ددغه هيواد د خلكو هنري او كلتوري ملاتړ دى بلكه د زياتو تاريخي ځايونو او موزيمونو له كبله د نړۍ له ګوټ ګوټه زيات سيلانيان هم دغه هيواد ته ورځي .

د هغه محاسبې په اساس چې د يونسكو له خوا ترسره شوې ده د نړۍ د كلتوري ميراث څه دپاسه نيمائي برخه په ايټالياكې پرته ده . يو كوچنى هيواد دى چې پراخوالي يې د نړۍ له ټولې وچې كابو ۰.۲۵ برخه نيولې ده .

د ويكي پديا د اينټرنيټي پوهنكور د راپور په اساس رم ، فلورانس او ونيز د هغه موخو له جملې څخه دي چې د ايټاليا له ټاپووزمې څخه هر ليدونكى يې په خپل پلان كې لري .

د دغه سترو او مشهورو ښارونو ترڅنګ پټ كلتوري ميراثونه نور هم د زرګونه كلونو تاريخ په لرونكو ښارونو كې لري چې البته د ليدنې په اصلي ليكو كې راځي او سره لدې چې لږ پيژندل شوي دي خو په هماغه كچه ددغه هيواد هنري ښارونه جذابيت هم لري .

سياست :

د لومړي ځل لپاره په ۱۹۴۶ كال كې په ايټالياكې جمهوري حكومت ټينګ شو . دغه جمهوريت وروسته له هغې رامنځ ته شو چې د همدغه كال د جولاى په دوهمه نېټه د خلكو لخوا په يو رفرانډم كې اعلان وشو چې جمهوري حكومت غواړي . دغه ورځ په ايټاليا كې د ملي ورځې په توګه نمانځل كيږي .

د ايټاليا ولسمشر د اووه كلنې دورې لپاره د پارلمان د استازو او د سيمه ايزو وكيلانو د يوې كوچنۍ ډلې په وسيله ټاكل كيږي . ولسمشر بيا لومړى وزير معرفي كوي . د نورو وزيرانو معرفي بيا به د لومړي وزير په غاړه وي .

په ايټاليا كې دوه جرګې فعالې دي چې سنا يې ۳۱۵ او ولسي جرګه يې ۶۳۰ وكيلان لري . د ولسي جرګې غړي د ايټاليا د خلكو په مستقيمه رايه ټاكل كيږي . په ايټالياكې له اتلسو كلونو پورته ټول خلك د رايې حق لري .

د سنا غړي هم د خلكو په مستقيمه رايه ټاكل كيږي خو د سنا د غړو د ټاكلو لپاره د رايې وركوونكو عمر پهيد له پنځه ويشتو كم نه وي . د دواړو جرګو غړي د پنځه كلنې دورې لپاره ټاكل كيږي .

ايټاليا د ناټو غړيتوب هم لري ، او خپل ځواكونه يې تر اوسه د بوسني ، كوزوو ، الپهنيا او افغانستان په څير جنګي سيمو ته هم استولي دي .

اقتصاد :

د كورني ناخالص توليد د كچې په اساس ايټاليا په ۲۰۰۶ كال كې د نړۍ اووم هيواد وو . په دغه كال كې له اوله تر شپږمه پورې نور مقامونه د امريكا ، جاپان ، چين ، انګلستان او فرانسې سره وو .

په دغه كال كې ايټاليا د سامان آلاتو د صادراتو له نظره د نړۍ شپږم هيواد وو . په ايټاليا كې اقتصاد په دوه جغرافيوي برخو ويشل شوى . ددغه هيواد په شمال كې اقتصاد مډرن او پرمختللى دى او خصوصي شركتونه پكې فعال دي خو په جنوب كې يې بيا اقتصاد په كرنه ولاړ دى .

په ۲۰۰۶ ميلادي كال كې د ايټاليا ناخالص توليد ۱.۷۵۶ تريليونه ډالره وو .

په دغه هيواد كې د كاري ځواك كچه ۲۴.۶۴ ميليونه كسان دي او د بېكارۍ كچه يې ۷ فيصده ده . په ۲۰۰۶ كال كې په دغه هيواد كې د تورم كچه د مصرفوونكي د پېرودنې د قيمت په اساس ۲.۱ فيصده وه .

ددغه هيواد مهم صنايع عپهرت دي له : تيوريزم ، اوسپنه او فولاد ، كيمياوي مواد ، خوراكي صنايع  ، منسوجات ، ماشيني سامان آلات او جامې .

په صادراتو كې د ايټاليا د هيواد سوداګريز شريكان آلمان په  13.2 سلنه ، فرانسه په  11.7 سلنه ، آمريكا په  7.6 سلنه ، اسپانيا په  7.3 سلنه  او انگلستان په  6.1 سلنه تشكيلوي .

په وارداتو كې د ايټاليا شريكان  آلمان په 16.7 سلنه ، فرانسه په 9.2 سلنه ، هالنډ په 5.6 سلنه ، چين په 5.2 سلنه ، بلجيم په 4.2 سلنه  و اسپانيا په 4.1 سلنه تشكيلوي .

خلك :

د ايټاليا د خلكو متوسط عمرونه ۴۴.۱ كاله او په ښځو كې د ژوند هيله تر ۸۳.۰۷ او په نارينه وو كې تر ۷۷.۰۱ كلونو پورې ده . ۰.۵ فيصده خلك يې د HIV په ويروس اخته دي .

د ايټاليا ۹۰ سلنه خلك مسيحي كاتوليكان دي او پاتې نور يې يهود او مسلمانان جوړوي .

اړيكتيايي چارې :

په ايټاليا كې ۲۵.۰۴۹ ميليونه ثابتې ټلفوني كرښې شته دي او ۷۱.۵ ميليونه مبايل كرښې پكې فعاليت لري . د ۱۹۹۵ ميلادي كال د احصائيو په اساس په دغه هيواد كې ۳۵۸ ټلويژني چينلونه خپرونې لري .

په دغه هيواد كې ۴۱۱۷ پراخ اينټرنيټي ميزونه شته دي او ۲۸.۸۵۵ ميليونه انټرنيټي كاروونكي لري .

پراخوالى

301،318 كيلومټر ه مربع

نفوس

58،147،733  نفره

پلازمينه

رم

پولي واحد

يورو

انټرنيټي كود

it.

ټلفوني كود

39+

donate

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: