ادب، لیکوالي او ژبپوهنهپښتو ګرامر

لیک نښې څه ته وايي؟

د لیک دود ، دښه والې په لړ کې ځینې اشارې ، علامې او نښې نښانې هم شته ،

چې په هره لیکنه کې دهغو خیال ساتل لازمې او ضروری دی ، بې نښو نښانو لیکنه د لوستونکو د پاره ډیرې ګرانی پیښوی او په ځینو ځایو کی ترې سمه معنې هم نه اخیستل کیږی . له دې کبله غواړو چې دغه نښانې په لنډ ډول بیان کړو ، ترڅو چې د لیک دود لړۍ نیمګړې پاتې نشی .

1- ټکی (.): دا نښه د پوره جملو په پای کی ایښودل کیږی او

د جملی تمام والی ښیی . لکه : له پروت زمری نه ګرځیده ګیدړښه دی .

(متل) نیک عمل د لاری مل دی . دی نښی ته ( تمکۍ) وایو.

2- چپه پیښ (،): دانښه د یوې لنډې وقفې د پاره پکاریږی ، په یوه کلمه یا جمله کې چی سړی غواړی لږ غوندی ځنډ وکړی ، نو دغه نښه راوړل کیږی .

مګر زیاته د کلمواو نیمګړو خبرو ترمنځ دعطف د پاره راځی. لکه : زلمی ، توریالی،تورپیکۍ او ګل مکۍ په امتحان کې بریالی شول . خوشحال خان خټک د پښتو یو لوی شاعر ،ستر ادیب او پوخ مفکر دی ، دی نښې ته ( تړونۍ) وایو.

3- ټکی او چپه پیښ (؛): دانښه د زیاتې وقفې دپاره په کاریږی ، مګر د کلمو تر منځ نه راځی ، بلکې د هغو مرکبو جملو په منځ کې راوړل کیږی ، چی په معنی کې یو له بله تړلې وی .

لکه : له هغه علم څخه چې اخلاق وسره نه وی ؛ ناپوهی غوره ده . ( رسو) دې نښې ته په پښتو کې ( ځنډ نښه ) وایو.

4- دوه ټکې (:): دانښه د یوې کلمې یا یوې جملې دسپړنې او څارنې علامه ده . یعنې د هغې کلمې او جملې په پای کې لیکل کیږی ، چې وروسته ور پسې شرح او تفصیل راځی . دی نښې ته ( څرګندنۍ ) وایو ، لکه : د ژوندانه د کامیابۍ ستنې دا دی : پوهه ،روغتیا،روزنه او اخلاق.

په پښتو کې ډیر لوی شساعران تیر شویدی . لکه : ښکارندوی ، ریدی خان ، خوشحال خان او داسی نور.

5- سوالیه (؟): دی نښې ته (تپوسنۍ) ویلای شو. دانښه د سوال او پوښتنی په وخت کې راوړل کیږی ، یعنې د هر ډول پوښتنیځه (سوالیه ) جملو په پای کې راځې .

لکه : بې عمله علم څه په کار دی ؟
ددی معنی داسې ده چی ددی په باره کی باید یو بل نفر ځواب ورکړی .

لکه هغه وایې : هیڅ په کار ندې.

6 – ندایه (!): دې نښې ته خوځکۍ. یلای شو . لکه :څنګه چی نورو ژبو کې ورته ( ندایه) وایې .

دانښه د غږ او ندا په وخت کې په کاریږی ، لکه : ای ځلمیه ! دلته راشه ! مګر په اصل کې د خبر دارۍ او تنبیه نښه ده او په دې وجه د مخاطب امر په اخر کې هم راځې . لکه : وروڼو ملاتړ وتړئ! د هیواد ناموس وساتئ !

دغه نښه د تعجب ، شاباش او افسوس په ځای کې هم راوړل کیږی ، یعنې په هر ځای کې چې خبرداری او تنبیه موخه (غرض) وی ، هلته ورځنې کار اخیستل کیږی ، مګر د زیات تعجب او زیاتې خبردارۍ په وخت کې دوه ځله بلکې دری ځله لیکل کیږی . لکه : آفرین ! په دې توره اومیړانه !!

افسوس ! چې ډیر ښه وخت مې له لاسه و ووت .
اوه څومره ښکلې مرغۍ ده !!

کله چې پوښتنه او تنبیه دواړه مطلب وی ، نو د تپوس او تنبیه نښې دواړه راځې .لکه: دخدای دپاره داڅه حال دی ؟!

7- ډش یا کرښه(-): دی نښې ته (بیلنۍ) وایلای شو .
لکه څنګه چې په نورو ژبو کی ورته (کش) وایی. دا نښه د یو جملې د بیلونې د پاره لیکل کیږی .
په تیره په سوال او ځواب کې د هرې جملې په سر کې راځی او سوال او ځواب سره بیلوی . لکه : زلمی وویل : توریالیه څه کوې ؟

  • خط لیکم
  • چاته؟
  • خپل ورور ته.

دا نښه د دوو کلمو د بیلونې د پاره هم په داسې وخت کې راځی ، چې هرې کلمې خپلواکې او ځانله والې مقصد وی . لکه: صرف ، نحو ، بدیع ، بیان معانی او عروض دا ټول ژبنی علمونه دی.

8- (=) دوه غبرګ کشونه: دی نښې ته (سم سمۍ) وایو.

دا نښه د دوو نومو خبرو د برابرۍ او مساوات ښودلو د پاره راځی .

لکه : 2+2=4

9- دوه کونټی ختونه ( ) :دې نښې ته لندۍ وایو .
دا نښه د خاصو نومو، د توجه وړ شیانو او په منځ کې رالویدلو جملو

د ښودلو د پاره لیکل کیږی . لکه : زه غواړم سبا ته له زمری سره ( چې زما یو ښه ملګری دی ) د کابل موزیم کې وګورم .

زما ورور ( ببرک) په خپل ټولګی کې لمړی لمبر زده کونکی دی.

10- دوه غبرګې لیندکۍ (( )): ددې نښې په منځ کې د بل چا خبره ، نظریه ، دیوکتاب عبارت او یا د زیاتې توجه وړ نا آشنا کلمه راوړل کیږی . لکه سید جمال الدین وایی: ((هر پرهیزګار عالم چی د شریعت په باره کې فکر وکړی ،

نو دا به ورته معلومه شی ، چی د ژوندانه پوهنې او علمونه له دین سره هیڅ مخالفت نه لری)).

په دې ورځو کې د (( مود)) او (( متود )) کلمې ډیرې ګرادنیږی .

11- څوټکی (…) نښه: کله چې یو لیکونکی د یو نوم او یا د یوې خبرې څرګندول نه غواړی ، نو په ځای یې یو څو ټکی ږدی او ورځنې تیریږی.

لکه : ماته د پښتو …. ښه معلوم دی .

12- درې ستورې (***): دا نښې د یوې رسالې ، یا د یو مقالې ،د یو برخې د تمامیدو او دبلې د پیل کیدو (شروع کیدو) په منځ کې لیکل کیږی ، یعنې یو بحث له بل څخه بیلوی .

که چیرې یو نوم یا یو جمله په خاص ډول د پاملرنې وړ وی ، نو لاندې ترې یوه اوږده کرښه راښکل کیږی . لکه :زلمی لو توریالی زما کلک ملګری دی . ښاغلو ! دلته دریدل منع دی .

یادونه : د چاپ او کتاب د ښایست د پاره ځینې نورې نښانې هم شته ، و هغه زیاتې په چاپ خانو پورې اړه لری

او په لاسی لیک دود کې ورځنې کار نه اخیستل کیږی .

کله چې مضمون پای ته ورسیږی ( ختم شی )

او د پاڼې لاندې برخه څه قدر سپینه پاتې شی ، نو د رنګینۍ د پاره لاندې باندې درې کرښې یا درې ستورې یا کومه بله نښه لیکل کیږی او دا د هر چا په ځانله ذوق پورې اړه لری.

سرچینې: پښتو ګرامرمؤلف پوهاند صدیق الله رښتین.۱۹۹۴پیښور.

safi foundation

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: