بیولوژي

د اوزون پوړ (Ozone O3) او زیانمنېدل یې

د اوزون پوړ (Ozone O3)

د اوزون پوښ د ستراتو سفیر د پوړ د پاسه ځای لري. اوزون د ماورای بنفش د زیانمنو وړانګو په مقابل کې یو طبعي فلتر دیاو د ځمکې یوه محافظه شمیرل کېږي، ځکه چې د اوزون طبقه د اتموسفیر د ماروای بنفش وړانګه جذبوي په ۱۹۸۵ م کال کې یو عالم ولیدل چې د ۱۹۶۰م کلونو کې د اوزون سطحه په اوسط ډول ۳۵٪ لاندې راغلې ده. د اوزون د سطحې کموالی ځمکې ته د ماروای بنفش د زیاتو وړانګو د تیریدو لامل کیږي چې په پایله کې د پوټکي د سرطان، د کترک چې د سترګو عدسيه تته په کې تته وي، د سترګو د شبکې د سرطان او نورو ناروغیو لامل کیږي.

د اوزون د پوړ د زیانمن کیدو لامل

د اوزون د پوړ د زیانمن کیدو عمده لامل کیمیاوي توکې دي، د کلورو فلورو کاربن یا CFCs په نامه یادیږي. چې په ۱۹۲۰ م کال کې اختراع شوي دي. CFCs د فوق العاده ثابت توکي او بې خطره احتملا کولو او د تودوخې بدلوونکي مادې په حیث په ټوله نړۍ کې استعمالیدل. له CFCs څخه معمولا په ثخچالونو او کولرونو کې د سړوونکې مادې په ډول ګټه اخیستل کیږي. سره له دې چې هوا ته خپریده، خو هیجا ددې په باره کې تشویش نه درلود، تر څو په ۱۹۸۵ م کال کې ساینس پوهان په دې پوه شول چې د اوزون د تخریب اصلي عامل CFCs دي، ځکه د اتموسفیر په پاسني پوړ ک ېد ماروای بنفش وړانګې ددې توان لري چې د CFCs د اړیکې ماتې کړي او د کلورین اتوم، چې د CFCs اړیکې د ماتیدو په پایله کې تولیدیږي، د یوه لړ کیمیاوي تعاملونوته ننوځي او د اوزون د پوړ د سوریو او تخریب لامل ګرځي. له همدې کبله اوس زیات هیوادونو له CFCs څخه ګټه منع کړې ده. نور توکي چې د اوزون د پوړ د کموالي لامل کیږي، عبارت دي له نایترس اوکساید، کاربن تتراکلوراید او نور غازونه چې د نفتي توکو او ډبرو سکارو له سوځولو څخه تولیدیږي.هغه عملیه چې د هغې په واسطه د اوزون زیاته اندازه نسبت تولید ته تخریبیږي، د اوزون د کموالي په نامه یادیږي.

د اوزون د پوړ د تخریب د مخنیوي طریقه

څرنګه چې د اوزون د پوړ تخریب او سوري کیدل د ځمکي سطحې ته د ماورای بنفش د وړانګو د تیریدلو او د رسیدلو لامل کیږي، له دی امله د اوزون د پوړ د تخریب د مخنیوي لپاره باید لاندې ټکې په پام کې ونیول شي.

  1. د انرژۍ د بدیل لپاره نوې سرچینې ولټول شي، ترڅو د فوسیلي توکو په سوځولو کې کموالی راشي.
  2. د CFCs استعمال د سړوونکې مادې په ډول په یخچالونو او کولرونو کې منع شي.
  3. د اوزون د پوړ د نریوالي او خطرونو په باره کې د عامه پوهاوي سطحه لوړه شي.

تمرین

لاندې تش ځایونه په مناسبو ځوابونو ډک کړۍ.

  1. اوزون د …………. وړانګو په مقابل کې یو فلتر دی.
  2. په ۱۹۶۰ م کلونو کې د اوزون سطحه ……….. سلنه ښکته راغلې ده.
  3. د اوزون د زیانمن کیدو عمده لامل ……………….. دی.
  4. نایترس اوکساید هم د اوزون د …………….. لامل کیږي.
  5. ماورای بنفش وړانګي د ……………. ناروغي منځته راوړي.

حل

  1. ماورای بنفش
  2. ۳۵ سلنه
  3. کلورو فلورو کاربن
  4. کموالي
  5. سرطان

سرچینه: درخت دانش

صافی بنسټ خبرتیا Safi Foundation Ads Donation

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
وسیع ویب
error: