د اسلام په ځلانده اسمان کې، حضرت علي بن ابي طالب (رض) یو داسې ځلانده ستوری دی چې رڼا یې د علم، زړورتیا، عدالت او تقوا لار روښانه کوي. هغه د اسلام څلورم خلیفه، د رسول الله (ص) د تره زوی، د هغه ګران زوم، او یو له هغو لسو صحابه کرامو څخه دی چې په دنیا ورته د جنت زېری ورکړل شوی و. د هغه ژوند د اسلام لپاره د سرښندنې، پوهې او مینې یوه بې سارې کیسه ده.

لومړنی ژوند او په کعبه کې زیږون

حضرت علي (رض) د تاریخ په پاڼو کې یو ځانګړی مقام لري، ځکه چې الله (ج) هغه ته دا ستر ویاړ ور په برخه کړی و چې د ځمکې پر مخ تر ټولو په سپېڅلي ځای، یعنی د کعبې شریفې په منځ کې، نړۍ ته سترګې وغړوي. هغه د رسول الله (ص) د تره ابو طالب زوی و او له ماشومتوبه د نبي کریم (ص) په کور کې او د هغه تر مستقیمې پالنې لاندې رالوی شو. دې چارې د هغه پر شخصیت او اخلاقو ژور اغېز وکړ او د نبوي اخلاقو رنګ یې واخیست.

له ماشومانو څخه لومړنی مسلمان

کله چې رسول الله (ص) د الله (ج) له لوري په پیغمبرۍ مبعوث شو او خلک یې د اسلام سپېڅلي دین ته راوبلل، حضرت علي (رض) چې لا ماشوم و، له ځنډ پرته یې د اسلام دین ومانه. هغه له ماشومانو څخه لومړنی کس و چې د “لا اله الا الله محمد رسول الله” کلمه یې په ژبه جاري کړه او د اسلام په لومړنیو او سختو ورځو کې د رسول اکرم (ص) یو وفادار ملګری او ملاتړی پاتې شو.

د علم، حکمت او پوهې سمندر

حضرت علي (رض) د علم او پوهې په برخه کې یو بې مثاله شخصیت و. رسول الله (ص) د هغه د علمي مقام په اړه فرمایلي دي:

“أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَعَلِيٌّ بَابُهَا”
ژباړه: “زه د علم ښار یم او علي یې دروازه ده.”

دا حدیث شریف د حضرت علي (رض) د ژور علم، د قرآن او سنتو په اړه د هغه د دقیقې پوهې او د هغه د بې ساري حکمت ښکارندويي کوي. هغه د اسلامي قضاوت او فقهې یو ستر امام ګڼل کېږي او د خلفای راشدینو په دوره کې به تل د مشورې لپاره ورته مراجعه کېدله. د هغه ویناوې او قضاوتونه د حکمت او پوهې یوه خزانه ده.

د الله زمری: شجاعت او زړورتیا

د علم ترڅنګ، حضرت علي (رض) د “اسدالله” یا د الله د زمري په لقب هم مشهور و. د هغه زړورتیا او مېړانه په ټولو غزاګانو کې بې سارې وه. هغه د بدر، احد، خندق او حنین په ګډون په ټولو مهمو جګړو کې د اسلام د بیرغ د لوړ ساتلو لپاره په لومړي صف کې جنګېده.

د هغه د شجاعت تر ټولو مشهوره پېښه د خیبر د جګړې پر مهال وه. کله چې د خیبر کلکه کلا د مسلمانانو لخوا نه فتحه کېده، رسول الله (ص) وفرمایل: “سبا به زه دا بیرغ داسې کس ته ورکړم چې له الله او د هغه له رسول سره مینه لري او الله او رسول یې هم ورسره مینه لري، او الله به د هغه په لاسونو بریا راولي.” بله ورځ ټولو صحابه کرامو هیله لرله چې دا ویاړ دوی ته ورسیږي، خو رسول الله (ص) حضرت علي (رض) راوغوښت، د هغه په سترګو یې خپلې مبارکې ناړې وموږلې او بیرغ یې ورکړ. حضرت علي (رض) په ډېرې مېړانې سره د کلا دروازه له بیخه وویستله او د مسلمانانو لپاره یې د بریا لاره هواره کړه.

د خلافت دوره او شهادت

د حضرت عثمان (رض) له شهادت وروسته، حضرت علي (رض) د مسلمانانو د څلورم خلیفه په توګه وټاکل شو. د هغه د خلافت دوره د اسلامي تاریخ یوه ډېره حساسه او له ننګونو ډکه دوره وه. هغه د خپل خلافت پر مهال د عدالت او مساوات د ټینګښت لپاره ډېرې هڅې وکړې، خو د ځینو داخلي فتنو او اختلافاتو له امله له ډېرو ستونزو سره مخ شو.

په پای کې، د ۴۰ هجري قمري کال د روژې په مبارکه میاشت کې، کله چې حضرت علي (رض) د سهار لمانځه لپاره مسجد ته روان و، د “ابن ملجم” په نوم یوه خارجي په زهرجنه توره پرې ګوزار وکړ او هغه یې سخت ټپي کړ. دوه ورځې وروسته، هغه د همدې ټپ له امله د شهادت لوړ مقام ته ورسېد.