پښتو ګرامر

د تورو ډولونه

دوه ډلو يې ويشو :
۱-نارينه او ښځينه 
۲-د ليك له پلوه 

لومړى به نارينه او ښځينه توري وڅيړو .

الف : نارينه توري 
(اج ح ځ د ډ س ش ښ ص ض ع غ ق ك ګ ل م ن ) 
ب : ښځينه توري 
(ب ت ث چ څ خ ر ږ ز ژ ړ ط ظ ف ه ي ې ۍ ى ئ )

دویم د ليك له پلوه هم په دوه ډوله دي 

الف: يو ځاي كيدونكي توري
– هغه توري دي چې له ځانه وروستني توري سره يو ځاى تړلي كيږي 
(ب پ ټ ث ج ح چ ځ خ څ س ش ښ ص ض ط ظ ع غ ف ق ك ګ ل م ن ه ي ئ ) 
ج:نه يو ځاي كيدونكي توري
-هغو تورو ته وايي چې وروستني توري ( راتلونكي هغه ) سره ونه تړل شي 
(د ډ ذ ژ ز و).

يادونه: په عربي ژبه كې همزه(ء) د خوزنده الف كار وركوي لكه جرائت، هيئت.

– عربي توري په پښتو كې :

دا توري په ځانګړو عربي ويېونو كې د كارونې وړ وي د كره پښتو په ويېونو ( الفا ظو ) كې دا توري نه كارول كيږي 
(ث ص ض ط ظ ع ف ق )

-دري توري په پښتو كې :

د دري ژبې ځانګړي توري يواځې د دغې ژبې د ټكو يا كليمو د كارونې پر وخت كاريږي .
(پ چ ژ ګ ) 

-د پښتو ځانګړي توري چې په دري او عربي كې نه راځي 

( ټ ډ ړ ږ ڼ ښ څ ځ ) 

– غږيز يا كمكي توري:

لكه ( ا ، و ، ه ، ي ) .
او نور ټول توري غلي ( چوپ) توري بلل كيږي .

۱- كومكي غږونه: 

كومكي غږونه په پښتو كښي په دوه ډوله دي:

يو ډول خوځندي(حركتوالا ) او بل ډول يې توري دي. 
– خوځندي(حركتونه)
أ‌- زور لكه: ور، غر ، غږ
ب‌- زوركې لكه : شل ، وچ، مچ ،
ت‌- زير لكه : عالم ، كامل ، ساحل .
ث‌- پيش لكه: تكامل ، تجاهل. 

۲- غچ

په پښتوكښي كله كله په يو نيم حركت باندې د اواز زيات فشار او زور راځي چه (غچ) ورته وايو د غچ له لارې د ټكي مانا بدليږي لكه (غوټه) كه د اواز زور په (غ) راشي نو د (ګرې) مانا وركوي او كه په (ټ) راشي نو د پكتيا او خوست ولايتونو د لهجې په بنسټ د (لوې ،سترې ) مانا وركوي .

۳- غړوندى(سكون) : 

– لاندې ارونه ( اصول ) لري .
الف: پر ساكن توري يې پيل روا دي او دنيم حركت په ډول ويل كيږ ي لكه سپوږمۍ ، لمر ، پسه .
ب: په پښتو كې تر درې ساكنو پورې هم يو ځاى راتلى شي خو پدې شرط چې لومړى ساكن يې كومكي تورى وي لكه مياشت ، څلويښت ، پنځوس .

كومكي توري:

په پښتو كې كومكي توري څلور دي خو هغه وخت كومكي توري گڼل كيږي چې ساكن وي او مخكې ترې كومكي توري نه وي .
۱ – ا (الف) د ټكي ( كليمې ) تر منځ او پاى كې راځي كښي داځي لكه: اكا ، انا ، مانا او نور. 
۲ – و(واو) په څلور ډوله دي:
a- نرم (واو): چې پوست او نرم ويل كيږي او مخكې تورى يې زور ولري لكه : لو ، پلو ، چلو .
b- څرگند و (واو): مخكې تورى يې څرگنده او دروند پيښ ولري لكه :چاكو ، الو ، تالو..
c- اوږد (واو) : چې اوږد او نرم ويل كيږي او مخكې تورى يې اوږد پيښ ولري لكه : كور ، مور ، خور …
d- كوچني(واو): چې مخكې تورى يې سپك او لنډ پيښ ولري لكه : تاسو ، لومرى .

۳ – ي (يا): په پښتوكښي (ياګانې ) پنځه ډوله ده:

a- نرمه (ى): دا ډول ( يا ) هيڅ ټكي نه لري . پسته ويل كيږي او دمخې تورى يې (زور) ولري لكه: منى ،ژمى ،كړى ، او نور ……..
b- څرگنده(ي): دا ډول ( يا ) لاندې دوه ټكي لري .چې د مخې تورى يې دروند او څرګند(زير) ولري لكه: ښكلي ، ښادي ، سپين …………………..
c- ښځينه (ۍ): زوركي والا (يا ) هم ورته ويلى شو او لكۍ والا ( يا ) يې هم بللى شو يانې د مخې تورى يې زوركى لري او يواځې د كليمې په پاى كې راځي لكه: هګۍ ، خولۍ ………………………….
d- د جمعې يا د فعل (ئ ) د پاسه همزه (ئ) خوري په نوم يا صفت كې د (ۍ) په څير لوستل كيږي .
e- اوږده(ې) اوزده ويل كيږي او د مخې تورى يې اوږد زير لكه: شيدې ، مستې ، …………
۴- (هه) په پښتوكې په دوه ډوله ده:
a – څرگنده او لويه (هه) چه د مخې تورى يې زور لري لكه: پياله ، وزه، جامه …..
b – پټه او كوچنۍ (هه) د مخې تورى يې زوركى لري لكه: پسه ، نيكه …..

  لیکونکی که لیکوال؟
  خوشحال خان خټك او د لوى ذهن شاعري يې
  ارواښاد پوهاند صديق الله رشتين په اړه

Tags

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error:
Close
Close