ادیبان، لیکوالان، شاعران

ارواښاد څېړنمل ژواک او پښتو هنري ـــ داستاني نثر

د ارواښاد محمد دين ژواک نوم د پښتو هنري نثر او د معاصرو داستاني ادبياتو په مطالعه کې خپل ځای لري .
هغه په افغانستان کې د پښتو د نوي هنري  ـــ داستاني نثر او په عامه توګه د افغان معاصر ادبي بهير د دويم نسل له کتاره دی چې د استادانو له تجربو د زده کړې  او راتلونکي نوي هنري  ـــ داستاني ځوان نسل ته د ورزده کړې منځنی ليکوال نسل يې ګڼلی شو .

په تېره بيا د شلمې پېړۍ د شپېتمو ميلادي کلونو په اوږدو کې د هغه ادبي نثرونه ، داستاني طرحې او کيسې د پاملرنې وړ دي . د ارواښاد ژواک نثر خپلې ځانګړنې لري . لکه استاد عبدالله بختانی خدمتګار چې وايي :
(( منثور شعر که د پښتو ادب په ګلبڼ کې  لرغونې عنعنه ولري او که دا په کې زموږ په لاسونو نوی کرل شوی ، زرغون شوی او غوړېدلی عصري ګل وي ، په دواړو صورتونو زموږ د ملي ادب د ښکلا او غنا يوه ارزښتمنه پانګه ده . د ژواک صاحب قلم  د دې  ژانر ډېرې ښې نمونې ايجاد کړې دي چې په خاطرو ، طنزونو ، ديالوګونو ، سپينو شعرونو او ادبي ميناتورونو شامل دي .)) (١)

استاد خدمتګار دغه راز زياتوي :
(( کله چې زه د زيري مدير وم نو په جريده کې به موږ په پښتو ادبياتو ، نظم اونثر ، شعر او شاعرۍ نقادانه بحثونه کول . تصادفاْ ما په خپله کومه ليکنه کې له ژواک صاحب نه هيله کړې وه چې دی ډېر اعلی ادبي نثر ليکلی شي ، نو همدا دې وليکي او همدې ته دې ترقي ورکړي ، که نظم ترې پاتې شو نو خير دی ، ځکه چې موږ د ژواک صاحب په شان د ادبي نثر ليکوال کم لرو او شاعران اوناظمان خو شکر ډېر دي ، نو ژواک صاحب په خپله يوه ليکنه کې له نظم نه توبه وايستله او ليکنه يې ما خپره کړه .

دېرش کاله وروسته زه د((هېواد)) مسوؤل  مدير وم ، ژواک صاحب يوه ورځ زما دفتر ته راغی نو له سلام عليک او روغبړ نه  يې وروسته په خندا راته وويل : بختانيه ، ما خو توبه ماته کړې ده ، ما وې توبه تا ته کله ټينګېدای شي ! هغه وې : ما غزل ليکلی دی . ما وې زر کوه راته يې واوروه . هغه ډېر اعلی معياري غزل و ، د خپل عمر اته شپېتم  کال يې هم په کې ياد کړی و . . . )) (٢)

د ارواښاد ژواک د ادبي نثرونو زياته برخه هنري نثرونه دي چې ادبي ټوټې او منثور شعرونه يا ((شاعرانه نثرونه)) هم ګڼل کېږي . په دغو نثرونو کې يوه برخه يې داستاني نثرونه هم دي . دغه داستاني نثرونه خپلې ځانګړنې لري چې دلته به پرې وغږېږو .

د دغو نثرونو يوه برخه د  ((پرونۍ هنداره)) په نوم چاپ او خپره شوې ده . د پرونۍ هنداره په سريزه کې ارواښاد امين افغانپور ليکي :
(( د ژواک د پرونۍ هندارې په نامه اثر چې دی يې افسانې بولي ، د فورم له پلوه هغه ډول ته ورته دي چې نن ورځ په معاصر ادب کې يې د طرحې يا سکيج ــ پلاټ په نامه يادوي چې البته ډېر زيات  داستاني  عناصر او د لنډداستان عناصر په کې شته دي .)) (٣)
((پرونۍ هنداره))  د ټولګې په بڼه په ١٣٥٧ ل . کال خپره شوې ده، خو ليکنې يې پخوانۍ دي . په دغه اثر کې (٢٨) ټوټې داستاني نثرونه ، داستاني طرحې او کيسه ډوله شاعرانه  نثرونه ځای شوي دي . د ځينو سرليکونه يې دا دي :
دلته په دلکشا کې ، سپينکو ، سرۍ ، پلی سياح ، سپينې واورې بادېدلې مګر . . . ، پتيره نه شوه تاوان ! ، دا رشوت آباد دی ، درجار شم دا خو شهيد آس دی ، آ نوک مات شو ، احمده ستا کلا خو ستا همت و ، مريمه او نور .

 د ارواښاد ژواک د داستاني نثرونو ځانګړنې په لنډيز سره په دې توګه شمېرلی شو :
١.  د هغه په داستاني ليکنو ، کيسو او داستاني طرحو کې يې هم د داستاني او کيسه يي نثر پر ځای د ادبي اوشاعرانه نثر خوا ته پاملرنه زياته وه ، هغه غواړي په کيسو کې هم شاعري وکړي او يا دا چې په شاعرانه نثر کې کيسه وکړي . يوې بېلګې ته يې دلته پاملرنه کوو:
(( د سره ماغوت کرتۍ او د تور ماغوت پتلون يې پېشخدمتانو پخو لا اوتو کړی دی  . امير نن شپه د شينکي آسمان ستوري  د حوض په مينځ کې د کنديلونو په رنګارنګ کولو کې بل ډول ليدل غواړي .
د دربار د مينځو بڼې څه ژړې ښکاري . دوی د بيبيانو د جوړولو او سينګارولو په سيالۍ کې  د مسابقې د ګټلو دومره لويه هيله نه لري  چې هره مينځه خپله بي بي تر هغې بلې ښايسته وښيي  . د دربار د وره  د لورې وږمې د لندن د رااستول شوو عطرونو  لېونۍ عطررېزۍ  د حضور د شاهيانو دماغونه له لېونۍ مستۍ سره مخامخ کړي دي  . . .  د امير انتظار او د امير د دربا د بيبيانو تلوسه ګوټې  ! . . . . )) (٤)

په دغو ليکنو کې د شاعرانه نثر او د يو ډول داستاني شاعرۍ پولې ډېرې نرۍ دي  او کله کله د يو او بل حدودو ته ورداخلېږي .
٢.  د ارواښاد څېړنمل ژواک داستاني آثار د نن د هنري  ـــ  داستاني  معيارونو لنډې کيسې نه دي . داسې يو ډول نثر دی چې داستاني بيان لري خو د معاصرې لنډې کيسې  تخنيکي ځانګړتياوې نه شي پوره کولی  . کولی شو داستاني طرحو ته يې نږدې و ګڼو ، خو پوره داستاني طرحې هم نه دي  .

٣.  په کيسو کې يې شاعرانه تصوير په داستاني تصوير ونو هم بدلېږي  . دغه داستاني صحنه څه ښه انځوروي  :
(( د کوټې يو اړخ ته  ګلو د پيل مرغانو يو وړوکي سېل ته دانې اچولې ، هلته څه  لېرې  نرۍ جګې ښځې  له کړکۍ څخه سر راوويست او په قهر يې وويل :
ـــ  ته لا نه يې خلاص شوی ؟
د پيل مرغانو پالونکي په ډېر تلوار دانې د پيل مرغانو مخې ته ورواچولې او په منډه په  کوټې ننوت . جګې ښځې چې د پيل مرغانو پالونکی وليد ، چغه  يې کړه :
ـــ  کوچ ولې لږ شوي دي ؟ بادار دې همدومره لږ کوچ  خوري ؟
ګلو لاس و پښه شو ، زېړ الوتلی رنګ ، وارخطا ګوري ، په ډېرې وارخطايۍ  يې وويل :
ـــ  زه او کوچ خوړل ! هغه پاتې شوې ډوډۍ چې تا ماښام راکړه  ، هغه حلاله ، بل شی حرام !
نرۍ ښځې  د لاسونو له موښلو سره چيغه کړه :
ـــ  حرامي ! نو ما خوړلي دي ؟   . . . .  ))  (٥)
په دې توګه نو په داسې بېلګو کې داستاني او کيسه يي ځانګړنې هم د  پاملرنې وړ وي ، خو په عامه توګه دغه برخې  په دې ټولګه کې لږې دي  او زياتره يې هغه ډول  نمونې دي چې د کرکټرونو د خبرو او ډيالوګ او داستاني تصويرونو پر ځای ، لکه چې مخکې مو وويل ، شاعرانه تصويرونه وړاندې کېږي .
٤.  د ((پرونی هنداره))  په پاڼو کې د موضوع  او فکر له پلوه څو ټکو ته پاملرنه کولی شو . په دغو اثارو کې زياتره د وخت  د واکمنو ، چارواکيو او واکوالو د نادودو او نارواوو څرګندونه کېږي . د غريبو ، بېوزلو  او مظلومو ناخوالې په کې تصوير شوي دي .
لازمه ده يادونه وشي چې  دغه فکري او موضوعي اړخ يې  د ځينو په څېر ډېر څرګند او شعاري او مصنوعي هم نه دی چې د افغاني ټولنې د ځانګړنو پر اوږو  درانده وي  .
يادونه دې يې ژوندي وي .
منــــنــه

لمن ليک :
١.  رمز او راز  (دوهمه برخه) . څېړنمل ژواک ، ١٣٧٧ ل . (١٩٩٨ ع .) ، پينډۍ ، (١٨) م .
٢.  همدغه اثر . د عبدالله بختاني سريزه . (١٨) م .
٣.  پرونۍ هنداره ، څېړنمل ژواک ، د امين افغانپور سريزه ، کابل ، د اطلاعاتو او کلتور وزارت ، ( ب ) م .
٤.  پرونۍ هنداره . ( ١ ــــ  ٢ ) م ، م .
٥.  همدغه اثر .  ( ٤٩  ــــ  ٥٠ )  م ، م .

د ښکلا مجلې څخه په مننه

safi foundation

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: