شکر ناروغي

شکره او د انسولین رول

شکره او د انسولین رول

د شکرې ناروغې یوه اوږده یا مزمنه ناروغي ده. په دې ناروغۍ کې په وینه کې د شکرې یا خوږې اندازه لوړېږي.
کوم شکره لرونکي خواړه چه هره ورځ موږ خورو، نوموړي خواړه د هضمي سیستم په واسطه ټوټې  کېږي یا هضمیږي نوموړی خواړه د هضم او ټوټې کېدو څخه ورسته د وينېوينې جریان ته داخلیږي او د ورځنیو کارونو او بدن د داخلی وظیفو د پر مخ بیولو په خاطر په مصرف رسیږي،  یعنې معنا دا چې له دې خوړو څخه انرژي په لاس راځي. هضم شوي خواړه کله چه د وينېوينې جریان ته داخلیږي د شکر په شکل وي چه ګلوکوز ورته ویل کېږي، او ګلوکوز د انرژۍ یا توان منبع ده.

د انسان په بدن کې یو ساختمان یا یوه غده ده چه د پانکراس په نامه يادېږي ( پانکراس د کولمو په لومړی برخه کې تر ینه لاندی موقعیت لري) پانکراس د انسولین په نوم یو نوع هورمون (هورمون یو ډول مواد دی چه د انسان په بدن کې د یو ډول خاصو غدو یا مرغړیو په واسطه تولیدیوی، د وينېوينې جریان ته داخلیږی او د انسان د بدن د مختلفو وظیفو په کنټرول او پر مخ بیولو کې مهمه دنده لری) افرازوي، انسولین د خوړو څخه په لاس راغلی ګلوکوز د بدن حجرو ته انتقالوی او د ورځنیو کارونو د پر مخ بیولو لپاره یی په مصرف رسوي، که چیرې د ګلوکوز اندازه د ضرورت څخه زیاته وې نو نوموړی ګلوکوز د ځیګر خوا ته وړي او هلته ذخیره کېږي، د ضرورت په وخت کې که چیرې انسان ته خواړه ونه رسیږي نو دا په ینه کې ذخیره شوی ګلوکوز بیرته د وينېوينې دوران ته ازادیږي او د انرژۍ د منبع په حیث کارول کېږي، او یا که چیری د ګلوکوز اندازه د ورځنی مصرف څخه هم زیاته وي او د ځیګر د ذخیرې څخه هم زیاته وي، نو د بدن په مختلفو برخو کې د وازګو په شکل ذخیره کېږي او د انسان د چاغښت سبب ګرځي.

هغه خلک چه د شکرې ناروغي لري یا یې د وینې شکره زیاته وي، نشي کولای چه ګلوکوز په مصرف ورسوي، ینی ته یي د ذخیرې په خاطر یوسي او یا یي د بدن په شحمي حجراتو کې د وازګې په ډول ذخیره کړي، کېدای شي لاندې مشکلات ولرې.
ددې ناروغانو د پانګراس غده نشي کولای په کافی اندازه انسولین افراز کړي.پانګراس انسولین افراز کولای شي مګر د بد ن حجرات مشکل لري، انسولین ته درست او کافی ځواب نه وايي.کېدای شي پورته دواړه مشکلات په یو وخت کې موجود وي یعنی انسولین هم په کافي اندازه نه افرازیږي او د بدن حجرات هم مشکل لري نه شي کولای چه ګلوکوز په مصرف ورسوي.

د شکرې ناروغي ډولونه

په عمومی ډول دوه عمده شکلونه لري، چې اسباب یې او ددې ناروغۍ څخه راپیښیدونکي خطرونه او همدارنګه د شخص عمر په دواړو ډولونو کې یو له بل څخه توپیر لري.
لومړی شکل چه د Type 1 diabetes په نوم يادېږي، دا ډول د شکرې ناروغۍ د عمر په لحاظ هر وخت مینځ ته راتلای شي، خو ډیر واقعات یې په کوچینوالي کې معمولآ د لس کاله په عمر یا تر هغه په لوړ عمر کې مینځ ته راځي، په دې شکل کې بدن یا د پانقراس غده انسولین نه افرازوي او یا په کمه اندازه انسولین افرازوي، په همدی خاطر دا ډول شکرې ناروغۍ ته د انسولین سره تړلې شکره یا Insulin defendant diabetes mellitus(IDDM) هم وایي. دوهم شکل شکرۍ ناروغی چه د Type 2 diabetes په نوم هم یادیږي، دا ډول ناروغي د شکرې د ناروغۍ زیاته برخه جوړوي یعنی د شکرې ناروغان اکثرآ یې په دغه ډول کې شامل دي، دا ډول ناروغي اکثرآ په لوړ عمر کې مینځ ته راځي، د شکرې ناروغۍ په دې ډول کې مشکل معمولآ د بدن په حجراتو کې وي چې د انسولین په مقابل کې کافي ځواب نه وایي، همدارنګه کېدای شي د انسولین د افراز مشکل هم موجود وي. دا چه دا ډول شکرې ناروغي د انسولین په کموالي پورې تړلې نده نو له همدې کبله دې ډول ناروغی ته Non Insulin defendant diabetes mellitus ( NIDDM) هم وايي.

د حاملګئ د دوران شکره
دا ډول د شکرې ناروغي په حامله ښځو کې د حمل د دوران په مختلفو وختونو کې مینځ ته راتلای شي. په دې حالت کې حامله میندی کېدای شي چې مخکنۍ تاریځچه د شکرې ونه لري، دا ناروغی د ولادت څخه ورسته خپله ښه کېږی او بعضی وخت کېدای شي د شکرې د ناروغۍ په ډول ادامه پیدا کړي یعنی د ولادت څخه وروسته مریضی په دوامدار ډول موجوده وی.

د شکرې ناروغی نښې

د لیدلو مشکلات خصوصآ د شپی له خوا.ډیر تږی کېدل، خستګی یا د ستړیا احساس.لوږه.ډېرې بولی کول.ډنګریدل یا د وزن د لاسه ورکول.
دا چې ډیر ناروغان په دوهم شکل یا Type 2 diabetes ناروغۍ اخته وي، او داډول ناروغي ورو ورو پر مختګ کوي، په لومړي سر کې ناروغ کېدای شي د ناروغۍنښې و نه لري. معکوس د لومړی شکل یا Type 1 diabetes ناروغی سیر یا مینځ ته راتلل په لنډ وخت کې مینځ ته راځی او نښی یی هم ژر څرګندیږی. په مریض کې د ناروغی نښی ژر څرګندیږی، چې د مرض په ژر تشخیص کې مرسته کولای شي.
دا چه مخکې مو یادونه وکړه چه زیاتره ناروغان په دوهم یا ټایپ ۲ باندی اخته وي، او دد شکل نښی ورو ورو ښکاره کېږی، په همدی خاطر وروســته له څو کلو کېدای شي شدید مشکلات ولری لکه:
په لیدلو کې مشکل خصوصآ د شپی له خوا، د رڼا په مقابل کې حساسیت یعنی د ناروغ سترګی د رڼا په مقابل کې بریښی د ناروغی د زیات پرمځتګ سره کېدای شي ناروغ په ټپه ړوند شي.
د ناروغ د بدن په پوستکې خصوصآ په پښو باندی دردناک زخمونه پیداکېږی چه کېدای شي منتن یا مکروبی شي.عصبی ریښی د بدن په مختلفو ساحو کې کېدای شي ضرر ووينېوينې چه په نتیجه کې د مربوط ساحی د درد، خارښت او حسیت د لاسه ورکولو سبب کېدای شي. همدارنګه د عصبی ریښو د متضرره کېدو له کبله کېدای شي هضمی مشکلات، د ځان مینځلو څخه مخنیوی او داسی نورو مشکلاتو سبب شي.

د شکرې ناروغی تشخیص:

د شکرې ناروغۍ قطعي تشخیص په لابراتواري معایناتو ولاړ دي، د معایناتو لپاره د ناروغ ادرار او وینه کتل کېږي که د ناروغ ادرار وکتل شي په لوړه اندازه شکره به ولری خو باید په یاد ولرو چه یوازی د ادرار لابراتواری معاینه د تشخیص لپاره کافی نه ده ځکه کېدای شي د یوی خوږی غذا یا خوږو شربتو د څښلو ورسته په ادرار کې د شکر اندازه لوړه وی چه دا د شخص په مریضی دلالت نه کوی د تشخیص لپاره ضروری ده تر څو د ناروغ کس وینه وکتل شي.
کله چه د ناروغ د وينېوينې د شکرې اندازه له 200mg/dLڅخه لوړه وی په د صورت کې ډاکتر د شکرې په ناروغی مشکوک کېدای شي د قطعی تشخیص لپاره لاندی ټیسټونه باید ترسره شي:

په نهاره په وینه کې د شکرې اندازه معلومول: سهار نهاری نه مخکې وینه د شکرې د اندازی لپاره اخیستل کېږی، که چیری د شکرې اندازه له 126mg/dLڅخه لوړه وي، او نوموړی ټیسټ دوه ځله باید تکرار شي، نو موږ ویلای شو چه شخص د شکرې په ناروغی اخته دی، که چیری د کلوکوز یا شکرې اندازه د 100-126mg/dLتر مینځ وی دی د حالت ته pre-diabetes یا د شکرې ناروغی د شروع مرحله ویل کېږی اود ناروغی دوهم شکل یا تیپ ۲ مینځ ته راتلو لپاره خطری فکتور دی.Hemoglobin A1c test: هیموګلوبین د وينېوينې په سروکریواتو کې موجود پروتینی مواد چه څو تیپونه لری یو تیپ یی Hemoglobin A په نوم يادېږي او Hemoglobin A بیا څو نور فرعی شکلونه Sub Typeیالری چه یو یی هم Hemoglobin A1c په نوم يادېږي چه نورمال او مرضی حالت په لاندی ډول دی:
۱ – نورماله اندازه ۵،۷٪ څخه کمه وی.
۲ – د شکرې ناروغی د شروع مرحله یا pre-diabetes ۵،۷٪-۶،۴٪ .
۳ – د شکرې ناروغی قطعی او تشخیصی اندازه ۶،۵٪ او یا تر د لوړه.
د خولی د لاری د قـــند یا شکرې د تحمل تیست: په د حالت کې په ناروغی مشکوک کس ته د خولی د لاری په کافی اندازه کلوکوز یا شکرې لرونکې مایعات ورکول کېږی. د مایعاتو د څښلو نه دوه ساعته ورسته د مشکوک کس د وينېوينې معاینات تر سره کېږی که چیری یی د شکرې اندازه له 200mg/dLڅخه زیاته وی دا دد ښکارندویی کوی چه شخص په تیپ ۲ شکرې ناروغی اخته دي.

تداوی Treatment 

کوم کسان چه د شکرې د ناروغۍ د شروع په مرحله کې وي خصوصآ تیپ ۲مریضان (pre-diabetes phase) کولای شي چه د ناروغی مخ د ژوند څرنګوالی او غذایی رژیم د بدلو سره وګرځوي، مثلآ منظم ورزش وکړی، په پښو وګرځي، غذایی رژیم تنظیم کړي د ضرورت څخه زیات خوړو د خوړلو څخه ډډه وکړي هغه خواړه چه د وزن د زیاتوالي سبب کېږي و نه خوري، په خپل غذایی رژیم کې سبزیجات ( خام او پاخه) میوه جات شامل کړي، په د ډول کېدای شي چه ناروغی ته مساعد کس بیرته نورمال حالت ته وګرځی.
د شکرې ناروغی تداوی ( تیپ ـ ۱ او تیپ- ۲) په غذایی رژیم، منظم تمرین یا ورزش او دوا پوری تړلی ده خو غذایی رژیم او ورزش په هر حالت کې ډیر اړین دی او کولای شو د منظم غذایی رژیم په اخیستو او منظم ورزش په کولو علاوه د شکرې د ناروغی د ډیرو نورو ناروغیو مخنیوی وکړو.
په دوایی تداوی کې انسولین او مختلفی دوا ګانی توصیه کېږی انسولین د تیپ- ۱ مریضانو لپاره توصیه کېږی همدارنګه تیپ- ۲ هغه مریضان چه د نورو دوایانو په مقابل کې ځواب نه وایی.
دا چه د شکرې د ناروغی تداوی کېدای شي دا خطر حتی د مرګ سبب شي. نه غواړم چه څه پکې ولیکم لازمه او غوره خبره داده چه که چیرې په خپله یا بل کوم کس په د ناروغی اخته یا مشکوک وي نو ضروری خبره ده چه د ډاکتر صاحبانو تر نظارت لاندی او د ډاکتر صاحبانو د مشوری سره سم کړنه وکړي.

donate

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: