تجویدقرآن

د دحروفو مخارج۔دوهمه برخه۔ تجوید دریم درس

په تير درس کې د ژبې د حصو او غاښونو بيان وشو چې د مخارجو د پيژندو لپاره مهم دي ، اوس د حروفو مخارج په تفصلي ډول بيانيږي :

اول: الحلق (ستونی ):

په حلق کې دری مخرجونه دي (اول د حلق، وسط یا مابین د حلق، آخر د حلق).

له ستوني یا حلق څخه شپږ حروف په لاندې ډول ادا کيږي :

د حلق له شروع یا اولي برخي څخه يعنې د خولې له طرفه “غ” او “خ” ادا کيږي لکه: ( أَغْ ) (أَخْ).

د حلق له منځنۍ برخې څخه “ع” او “ح” ادا کیږي لکه: (أَعْ ) (أَحْ ).

د حلق له آخري برخې څخه یعنی د سینې له طرفه “همزه” او” ها” ادا کيږي لکه (أَءْ) (أَهْـ)

پدې هکله یو شاعر داسې وایي:

حرف حلقی شش بود ای باوفا   همزه ها وعین حا وغین وخا

دوهم: اللسان(ژبه) :

په ژبه کی لس مخرجونه دي چی ۱۸ حروف ورڅخه ادا کيږي.

۱– دق مخرج :

کله چې د ژبی پای یا آخره برخه له نرم تالو سره ولګيږي د “ق” توری ادا کيږي .

۲– د “ک” مخرج:

د “ک” مخرج هم د”ق” په څير د ژبې پای له تالو سره لګېدو سره تلفظ کيږي مګر دومره توپير دی چې د قاف له مخرج څخه لږ بيرون د خولې طرف ته او د هغه د تلفظ پر مهال کوچنۍ ژبه آزاده وي او د ژبی په پای پورې نه سريښيږي .

hmm-5hmm-4

۳- د ” ض ” مخرج :

كله چې د ژبې يو اړخ له ښي یا چپ طرف پاس اضراس غاښونو له داخلي ديوال يا څنګ سره ولګول شي د “ض” توری تلفظ كيږي،البته له چپې خوا څخه يې ادا کول آسانه دي .

مګر له ښی خوا څخه یې ادا کول زيات دی .

إحدى حافتي اللسان مع ما يحاذيها من الأضراس العليا: ومنه يخرج أدق حروف العربية نطقا وهو حرف الضاد (ض). وخروج الضاد من حافة اللسان اليسرى أسهل وأكثر استعمالا من الحافة اليمنى (برنامج الاحکام التجويد ) .

خو پام باید وشي چې ض د “ظ” او “ذ” په څير ادا نه شي .

hmm-3hmm-2

۴- د ” ل مخرج :

کله چې د ژبې بيروني برخه يا «طرف اللسان» د پاس ثناياغاښونو له تالو سره ولګول شي د “ل” توری ادا کيږي .

مخرج لام ، طرف اللسان مع أطراف الثنيا العليا (کيف تحفظ القرآن /دوکتور مصطفی مراد).

او ځينې علماء کرام وايي : کله چې د ژبې بيرونی طرف يا د ژبې اړخ د پاسنيو ثنايا ، انياب ، رباعي او ضاحک له تالو سره ولګول شي د “ل” توری ادا کيږي .

  إحدى حافتي اللسان (أو كلتاهما) مع ما يحاذيها من لثة الأسنان العليا (لثة الضاحكين والنابين والرباعيتين والثنيتين): ويخرج منه حرف اللام (ل).(برنامج الأحکام التجويد ) .

۵- د ” ن “ مخرج :

کله چې د لام د مخرج نه لږ کښته د ژبې بيرونۍ برخه (چی په عربی کی ورته طرف لسان او په فارسي کې ورته نوک زبان وایي) د پاس تالو سره د ثنايا ، رباعياتو غاښونو مخامخ ولګول شي د “ن” توری اداکیږي .

۶- د ” ر مخرج :

کله چې د ژبې نوک يا طرف لسان او د هغه د شاه څه برخه د پاس غاښونو (ثنايا ، رباعياتو ) د تالو سره ولګول شي د “ر” توری ادا کیږي .

۷- د د،ت٬ ط” مخرج :

کله چې د ژبې نوک د پورته ثناياوو له بيخ سره ولګيږي د “د” ، “ت” او“ط” توري ادا کیږي ،خو دومره توپير شته چې د” ط ” حرف د استعلاء د صفت د لرلو له کبله ډک ادا کيږي او د “دال” او”تا” حروف تش یا باریک ادا کیږي .

hmm-6hmm-7

۸- دذ،ث،ظ مخرج :

کله چې د ژبې نوک د پورته ثناياوو له څوکې(سر) سره ولګيږي د (ذ،ث ، ظ ) حروف ادا کيږي خو دومره توپير شته چې د ” ظ ” حرف د استعلاء د صفت د لرلو له کبله ډک ادا کيږي او د ” ذال ” او” ثا ” حروف تش یا باریک ادا کیږي .

۹- دس،ز،ص مخرج :

کله چې د ژبې څوکه د لاندنيو ثناياوو د داخل طرف سره ولګول شي نو د “ز،س،ص” توري ادا کيږي خو دومره توپير شته چې د” ص” حرف د استعلاء د صفت د لرلو له کبله ډک ادا کيږي او د ” ز ” او” س ” حروف تش یا باریک ادا کیږي .

hmm-10hmm-11

۱۰- دج،ش،يمخرج :

کله چې د ژبې منځنۍ برخه د د پاس تالو سره ولګيږي نو د “ج ، ش،ي” توري تلفظ کيږي .

او دلته د «ي» د حرف څخه غير مدي «ي» مطلب ده .

دریم: شونډې

په شونډوکښې دوه مخرجونه دي: د “ف” مخرج او د “ب، م، و” مخرج چی څلور توري په لاندې ډول ورڅخه ادا کيږي :

۱- کله چې پاسنۍ او لاندينۍ شونډې سره ولګيږي د “ب” او “م” توري ادا کيږي خو دومره توپیر شته چی “ب” د شونډو له لانده (داخل) طرف څخه او “م” د شونډو له وچ(بیرون) طرف څخه ادا کیږي او د “م” په ادا کولو د خيشوم مخرج هم برخه اخلي .

او كله چې دواړه شونډې د ګل د غوټۍ په څېر راغونډې شي او سره ونه لګول شي بې مده “و” ادا کيږي .

۳- کله چی د لاندینۍ شونډې ګیډه د پورته ثنایا غاښونو له څوکو سره ولګول شي د ” ف” توری ادا کيږي .

hmm-12hmm-13

څلورم: خیشوم(دپوزي بیخ یا دپوزي آخره برخه).

له خیشوم څخه غنه ادا کیږي( غنه هغه آوازته وایي چې د غرڅه له آواز سره مشابه وي یعنې کله چی غرڅه خپل بچي ته آواز کوي نو آواز یی له غنی سره مشابه وي) ، کله چی نون اومیم مشدد واقع شي نو او يا غنه لرونکی ادغام مينځته راشي ، غنه ادا کيږي.

پنځم : جوف (د خولې داخلي خاليګاه ).

له دغه ځای څخه دری مد لرونکي توري ادا کيږي .

۱- “و” کله چې ساکن وي او له هغه څخه مخکې حرف پيښ ولري لکه “المغضُوْب “

2- “ی” کله چې ساکنه وي او مخکې حرف يې زير ولري لکه ” نستعِيْن “

3- “الف” کله چې ساکن وي او له هغي مخکې حرف زور ولري لکه ” قَاْلَ” .

چی ښه مثال یې( نُوْحِیْهَا) دی.

د مخارجو د لنډيز جدول

مسلسل نمبر

الحروف توري

خاص مخرج

د مخارجو شمير

عام مخرج

شميره

۱

ء ، ها

اقص الحلق (د ستوني آخري برخه)

۱

الحلق (ستونی)

۱

۲

ع،ح

وسط حلق (د ستوني مينځنې برخه)

۲

۳

غ،خ

أدنی الحلق (د ستونې لومړۍ برخه )

۳

۴

ق

اقصی اللسان (کله چې د ژبې پای د نرم تالو سره ولګول شي ) .

۱

اللسان

ژبه

۲

۵

ک

د «ق» د مخرج سره نږدې لږ د خولې بيرون طرف ته .

۲

۶

ج،ش،ی

وسط اللسان (کله چې د ژبې مينځنۍ حصه د مقابل تالو سره ولګول شي ) .

۳

۷

ض

حافة اللسان (كله چې د ژبي يواړخ  له  ښي یا چپ طرف پاس اضراس غاښونو د داخلي ديوال سره ولګول شي) .

۴

۸

ل

طرف اللسان(کله چې د ژبې څوکه د پاس د ثنايا غاښونود تالو سره ولګول شي ) .

۵

۹

ن

طرف اللسان (کله چې د ژبې څوکه د پاس ثنايا ،رباعياتو د تالوسره ولګول).

۶

۱۰

ر

طرف اللسان (کله چې د ژبې څوکه د پاس تالوسره  د رباعياتو اوثنایاوو غاښونو مينځ کښی ولګول شي).

۷

۱۱

د،ت،ط

طرف اللسان (کله چې د ژبې نوک د پورته ثناياوو له بيخ سره ولګيږي).

۸

۱۲

ث،ذ ، ظ

طرف اللسان (کله چې د ژبې نوک د پورته  ثناياوو له څوکې (سر) سره ولګيږي  ).

۹

۱۳

س،ص،ز

رأس اللسان (کله چې د ژبې څوکه د لاندنيو ثناياوود داخلي طرف سره ولګیږي).

۱۰

۱۴

ب،م ،و

مابين الشفتين (کله چې پاسنۍ او لاندينۍ شونډې سره ولګيږي ) .

۱

الشفتان

شونډې

۳

۱۵

ف

کله چې لاندې شونډه د پاس غاښونو سره ولګول شي .

۲

۱۶

ا،و ،ي

الجوف (د خولې خاليګاه څخه راوځي )

۱

جوف

د خولې خاليګاه

۴

۱۷

غنه

الخيشوم (د پوزې له پيخ څخه راوځي )

الانف

پوزه

 ۵

safi foundation

wasiweb.com

wasiweb.com Publisher Team publish your sent articles. you can send your articles to publish, also you can be author with us. Share the website and articles with your friends

خپل نظر مو دلته ولیکئ

Back to top button
error: